Georges Méliès

Niet alles is Hollywood wat de klok slaat, al hebben yanks de pretentie dat film en USA ongeveer hetzelfde is. In een land waar je als B-acteur zelfs president kunt worden ook niet zo vreemd. Fransen zijn minstens zo naar binnen gericht, maar wat betreft bewegend beeld hebben ze terecht een paar grote namen in het collectief geheugen. Zoals Georges Méliès, voorzien van het trotse etiket le veritable créateur du septième art. En tijdgenoot van de gebroeders Lumière, uitvinders van de filmcamera.

1861, Georges ziet in Parijs het eerste licht waarmee hij later zo vaak gaat experimenteren. Er zit wat geld in de familie en in 1888 wordt hij eigenaar van het theater Robert Houdin, genoemd naar de onvergetelijke verdwijnkunstenaar. Hij organiseert er zijn grande illusions, een grote passie.
In 1895 ziet hij de eerste film van de Parijse broers Lumière, beelden van een trein in een station. Zelf geen onverdienstelijk amateur goochelaar, ziet Méliès al bij die eerste kennismaking met het nieuwe medium ongekende mogelijkheden. Hij koopt in Londen apparatuur, richt productiebedrijf Star Film op en wordt de belangrijkste concurrent van de Lumières. Waar de gebroeders cameramensen over de hele wereld sturen om werkelijkheid te filmen, creëert Méliès zelf een wereld en verheft in enkele jaren het ambachtelijke filmen tot de zevende kunst.

Met nieuwe trucages en speciale effecten brengt hij illusies op het witte doek die het publiek verbijsteren. Boeken van Jules Verne, zelf meester in geschreven onwerkelijkheid, worden door Méliès in filmtaal gezet. Le voyage dans la lune uit 1902 hier de laatste 8 bewaarde minuten) en Vingt mille lieues sous les mers worden nu nog gezien als oorsprong van de cinematografie en zijn over de hele wereld gegaan.

Uitvinder, decorateur, scenarist, dichter, acteur (speelt in bijna alle films mee) en onvermoeibare regisseur (boven). Hij ontwikkelt filmsets, creëert locaties en leidt acteurs in meer dan 500 films over sprookjes, science-fiction, avonturen en historische spektakelstukken. Reizen door het onmogelijke, noemt hij ze zelf. Voor zijn rusteloze camera's bouwt hij de eerste filmstudio in Montreuil bij de hoofdstad.

In mei 1913 eindigt zijn film. Georges verliest zijn vrouw, blijft met twee kinderen achter en het geld is op. Zijn theater wordt in 1914, het eerste oorlogsjaar, door de politie gesloten. Uiteindelijk moet hij zijn bezittingen verkopen. Filmblikken komen bij opkopers terecht en de meesten verdwijnen voorgoed. Zelf verbrandt hij zijn eigen collectie in een vlaag van woede.

Vele jaren later wordt het genie van de anticipation, zoals Fransen science fiction noemen, door de redacteur van een filmblad teruggevonden. Samen met een nieuwe echtgenote, voormalig actrice in zijn films, is hij uitbater van een snoep- en speelgoedwinkel in Gare de Montparnasse. Méliès krijgt eerherstel, ontvangt het Légion d'honneur in 1931 en mag zijn laatste jaren doorbrengen in een rusthuis van de Mutuelle du Cinéma op het Chateau d'Orly.

In 1938 valt zijn projector voorgoed stil. Zoals vele grote Franse kunstenaars rust hij op het Parijse kerkhof Père-Lachaise.

Patrimoine

Dit weekend kun je niet om het erfgoed heen. Ook Frankrijk doet mee aan de 27e Journées Européennes du patrimoine. Bedoeld om mensen uit huis te krijgen voor een uurtje of wat gratis cultuur. 15.000 historische locaties in het hele land staan open, met als thema dit jaar grote namen uit de geschiedenis.

Parijs is natuurlijk het middelpunt van het heelal. Alle 20 arrondissementen hebben een overladen programma, zodat je de wijk niet uithoeft.

Doe je dat wel, dan ontloop je het erfgoed niet. Want ook de 110-jarige Parijse Metro is als historisch monument in de lijst opgenomen. Niet alleen de nog overgebleven jugendstil ingangen van architct Hector Guimard, ook verschillende ondergondse stations behoren tot het patrimoine. Beetje jammer wel dat het een Belg was, baron Edouard Empain, die de metro heeft gebouwd.

Wil je liever niet de deur uit om de honderdduizenden cultuurzoekers niet in de weg te lopen? Stap dan in de virtuele wereld. Op deze site van het Ministère de la Culture et de la Communication treed je, alleen in aanwezigheid van je eigen muis, binnen in de multimediale werkelijkheid. Van de eigen werkplek van minister Frédéric Mitterand in het historische Palais-Royal, via de préhistorische grotten van Lascaux en de archeologische onderwaterwereld bij Saint-Malo tot een 3D-presentatie van het Petit Trianon, het paleisje van de tragische koningin Marie Antoinette.

Ook na het weekend of desnoods midden in de nacht mét muis te bezoeken.

Geschiedenishuis

Anderhalf jaar na de aankondiging komt het Maison de l’Histoire de France dan toch onder de pannen. Na eindeloos getouwtrek over de definitieve locatie van zijn stokpaardje heeft Sarkozy zelf de knoop doorgehakt. De Archives Nationales in Parijs (boven) kunnen zich opmaken het prestigieuze project te gaan herbergen. Niks spreiding van cultuur dus, zelfs het plannetje van Vincennes om desnoods te kiezen voor een plek in Grand Paris kon geen genade vinden.

Om ruimte te krijgen in de panden van het nationale archief aan de Rue des Francs-Bourgeois (3ème) moet een groot deel van spullen en mensen verhuizen naar elders, zodat 10.000 m2 vrijkomt voor de Franse geschiedenis.
Negen regionale musea komen dan ook onder de parapluie van Parijs: prehistorie in Les-Eyzies-de-Tayac (rechts), archeologie in Saint-Germain-en-Laye, middeleeuwen in Cluny, renaissance in Ecouen, de historische collecties in de kastelen van Pau, Fontainebleau en Malmaison, het museum van Compiègne (Second Empire 1852-1870) en de militaire geschiedenis in de Parijse Invalides.

Eind volgend jaar moet cultuurminister Frédéric Mitterand een eerste expositie klaar hebben en het hele project moet ergens in 2015 afgerond zijn. Kosten € 80 miljoen.

De vakbonden hebben ook zo hun historisch besef en zijn, zoals vrijwel altijd bij plannen uit Parijs, en colère.

Lichtschip

Toch even in Parijs? Om op te vallen in je nieuwe oufit ga je voor een hangout naar de Batofar. Een oud Iers lichtschip, sinds een aantal jaren afgemeerd langs de Seine, 13e arrondissement. Druk bezig topattractie te worden. Relaxed, makkelijke kleding, perfect personeel en vooral geweldige muziek, schrijven bezoekers van heinde en verder.

Restaurant met 70 couverts (met een bavette de l'Aubrac op  de kaart) een club in het ruim voor 300 trendy bezoekers met jaarlijks 250 (!) verschillende muzikale en culturele acts, terras aan het water.
En van mei tot september een eigen strandje aan de kade.

Niet duur ook nog. Een déjeuner voor 19 €, ’s avond ietsje meer en de keuken is de hele nacht open. Bijvoorbeeld voor frites au couteau.
Heel gewild ook de Lundi Jazz, goeie muziek met happen voor maar 30 €.

In welke wereldstad lukt dat?  

Champs verts

Geen verkeersdrukte in het hart van Parijs, ook geen apéro géant. De Champs Elysées doet haar naam eer deze pinksteren en heeft alle rijbanen veranderd in een immense tuin van 3 hectares. Nooit waren de Elyseese  velden zo groen.

Alles in het kader van de operatie Nature Capitale, een vreedzame manifestatie om de 'gewone burger' dichter bij de natuur, de boer en het platteland te brengen. De avenue is bedekt met 150 soorten planten, van kleine bloempjes tot imposante bomen. Het werk van kwekers uit heel Frankrijk.  

De tuin is ontworpen door Gad Weil, een fenomeen in straatkunst, en landschapskunstenaar Laurence Medioni. Twintig jaar geleden toverde Weil de Champs Elysées al eens om tot een groot korenveld. 

De Parijse Pentecôte 2010 betekent dus kennismaken met het werk in de campagne, maar ook producten van de agrariërs mee naar huis nemen. Twee miljoen bezoekers worden dit lange weekend verwacht, dus de kassa kan rinkelen. 

Ook het boerenhemd is nader dan de rok... 

Geslaagde ramp

Toeval of niet, een paar dagen na de mislukte bomaanslag in New York werd Parijs vanochtend opgeschrikt door drie vrijwel gelijktijdige virtuele ontploffingen. Op een tribune van het Stade de France, bij de steiger voor rondvaartboten bij de Eifeltoren (boven) en in een kinderopvang van het winkelcentrum Carré Senart de Melun.
De balans: 25 doden (waaronder een terrorist die zichzelf opblies), 105 gewonden en tientallen mensen in shock. Rond 1700 hulpverleners, politie, brandweer, journalisten, deskundigen en politici waren uitgerukt om het 'drama' Omega 2010 tot een goed einde te brengen.

Het Franse ministerie van binnenlandse zaken wilde met de oefening aantonen dat ook bij een aanslag op verschillende plekken de reactie snel en doeltreffend kon zijn. Terroristen zijn veelal actief op meerdere plaatsen tegelijk, was het uitgangspunt. Het stadion als rampplek was uitgekozen omdat de hoofdstad een gooi doet naar de organisatie van het EK voetbal in 2016. Veiligheid voor het publiek heeft prioriteit bij de definitieve beoordeling van de claim op dit toernooi.

De oefening werd sinds januari voorbereid en had dus niets te maken met de realiteit in New York, verzekerde minister Brice Hortefeux. Die terloops ook even prijs gaf dat sinds begin dit jaar al 19 mogelijke terreurverdachten zijn aangehouden, waaronder 4 radicale moslims die via internet opriepen tot een jihad (hun heilige oorlog tegen zo’n beetje van alles).

Résultat très satisfaisant, riep de politiebaas nog. Dus zal volgens goede Franse gewoonte na afloop een verre d’honneur gedronken zijn op het uitstekende verloop van de ramp.

Hermès

De Franse topruiter Michel Robert moest met zijn springpaard een tiental keer over deze fraai gedekte tafel in het Grand Palais in Parijs. Ooit het walhalla voor de mooiste hippische evenementen, maar het was al ruim vijftig jaar geleden dat springruiters in deze illustere omgeving hun kunsten mochten vertonen.

Paard en ruiter leverden deze surrealistische promotiefoto voor het tijdschrift Le Figaro ter gelegenheid van het concours hippique Saut Hermès dat er dit weekend is gehouden. Gesponsord door het wereldberoemde merk Hermès, in 1837 ontstaan in de werkplaats van de Parijse zadelmaker Thierry Hermès. Voor een handgemaakt zadel kun je nog steeds terecht in de Rue de Faubourg-Saint Honoré.  Maar tegenwoordig is het familiebedrijf (6e generatie) vooral bekend van peperdure modieuze bling-bling, wereldwijd verkrijgbaar. Je hoeft zelfs geen paard in de gang te hebben om een Hermès te scoren.

Bij geen van de sprongen werd overigens ook maar iets gebroken.  

Pompier

In menige Franse brandweerkazerne kon vandaag een extra koekje bij de koffie worden verstrekt. Op 23 februari 1716 verscheen namelijk een koninklijke ordonnantie die het onderhoud en de bewaking van 36 nieuwe waterpompen in Parijs regelde. De door twee man bediende handpompen, een uitvinding van François Dumouriez du Perrier, haalden water uit de Seine en pompten het naar de plek des onheils. Het besluit was één van de eerste daden van de net 6-jarige nieuwe koning Louis XV, die bovendien de uitvinder benoemde tot directeur van de pompen. Het werd de eerste professionele pompier. Dumouriez du Perrier werd bovendien de baas van de pompbewakers, die elk steeds voor een jaar werden benoemd.

Behalve de zorg voor de pompen, moest de kersverse directeur ook de reddingsoperatie bij brand leiden. Tot dat moment waren het de inwoners van de stad zelf die bij brand voor water zorgden en de brand te lijf gingen. Het was keizer Napoleon die de bewakers van de Parijse pompen liet vervangen door speciaal opgeleide brandweerlieden.
Droevige aanleiding was een brand tijdens een bal ten huize van de Oostenrijkse ambassadeur ter gelegenheid van Napoleons huwelijk met de Habsburgse aartshertogin Marie Louise. Er vielen 10 doden en bijna 100 gewonden, waaronder keizerlijke familieleden.
Op 18 september 1811 organiseerde Napoleon de brandbestrijding op militaire wijze door de oprichting van het Bataillon des sapeurs-pompiers de Paris.

Overigens was uitvinder Dumouriez in 1716 geïnspireerd door de brandspuiten die in de Nederlanden al bijna 50 jaar in gebruik waren. Toen in 1737 Marseille zijn eerste pomp kreeg noemde men het ding dan ook pompe à la hollandaise, een nazaat van de beroemde Amsterdamse brandspuit van Jan van der Heyden uit 1672.

Paris 13

De bewoners van de chique Parijse wijk ten zuiden van de Place d’Etoile waren in 1860 verre van tevreden. De toenmalige bestuurders van de Franse hoofdstad hadden een nieuwe nummering van de arrondissementen bedacht. Die liep van links naar rechts en hun dure onderkomens zouden voortaan in het 13e liggen. In die jaren bestond echter in Frankrijk het gezegde Ils se sont mariés à la mairie du 13e. Dat betekende dat je niet echt getrouwd was, maar samenhokte in concubinage. Een onconventionele levenswijze die door de notabelen ter plekke niet bepaald werd gewaardeerd.

Rijk en macht sliepen in die tijd echter veelal op één kussen en daarop was het makkelijk overleggen. Het besluit werd dus geschrapt.

Een slimme ambtenaar bedacht vervolgens dat de nummering maar volgens een spiraal moest, te beginnen bij het Louvre en Les Halles.

Rijk Parijs kwam op die manier in het 16e arrondissement terecht en woont daar nog steeds.

Crue 1910

Beelden doen geschiedenis leven. Doch zelden zijn het beelden van alledaags leven. De macht is veelvuldig vastgelegd. Kerk en haar prominenten, koning, keizer, admiraal, geschilderd of gefotografeerd.

Soms is leed nodig om zicht te krijgen op de werkelijkheid.  Precies 100 jaar geleden rond deze tijd overstroomde de rivier de Seine en haar zijrivieren. Van Troyes tot Rouen was het raak. Vooral Parijs kreeg z’n portie, op 28 januari 1910 steeg het water 8,62 meter boven normaal. La grande crue duurde 35 dagen. Beelden laten echte mensen zien, in hun tijd, met hun middelen.

De schade was enorm, omgerekend naar vandaag 1 miljard euro. 30.000 huizen in de voorsteden en 20.000 in de stad zelf ondergelopen. Metro in aanbouw loopt vol, riolen onklaar, 5800 gaslampen uitgevallen. Het aantal slachtoffers zeer gering, in de hoofdstad niemand.

Grootste probleem: transport op de Seine was onmogelijk. Schepen konden niet meer onder bruggen door, aanvoer van voedsel stokte, afvoer van vuilnis idem. Het openbare leven kwam tot stilstand, slechts de omnibus bleef paraat dankzij de 75.000 Parijse paarden.

Begin februari stond de burgemeester toe om afval in de rivier te  gooien. Stroomafwaarts waren ze niet blij...

Belle Époque

La Belle Époque, toppunt van nostalgie. Er is niemand meer die 't zelf heeft beleefd, maar voor Fransen een collectieve zoete herinnering. Zeg maar tussen 1880 en 1914. Een tijd zonder oorlog, vol nieuwe ontdekkingen. Grote bedrijven ontstaan, mensen trekken van het arme platteland naar de steden. Aan 't werk, geld verdienen. De spectaculaire productiegroei zorgt voor een economische explosie die Frankrijk nooit eerder heeft gekend. Er is geld voor kunsten en wetenschappen, arbeiders krijgen meer vrije tijd, sport in plaats van werken. De eerste Tour de France is een sensatie, er worden voetbalclubs opgericht. Welvaart is de toekomst. Het slechte in de mens zal door al dat moois verdwijnen, roepen de optimisten.

De reeks Franse vindingen is niet gering: het vliegtuig van Adler, Lumières bewegende beelden, Michelin met z'n luchtband, radioactiviteit door Becquerel, het echtpaar Curie ontdekt radium. Blériot vliegt intussen over het Kanaal, Roland Garros doet dat over de Méditerranée en de Métro in Parijs is klaar. Stoommachines geven metaal- en textielindustrie een totaal ander gezicht, elektriciteit en aardolie beginnen een niet te stuiten opmars.

Maar de tweede industriële revolutie legt ook de kiem voor het klimaatprobleem van vandaag. Daar heeft Parijs nog geen boodschap aan. Geld moet rollen. Er wordt gefeest, modehuizen verdienen goud, elke avond volle theaters, chique restaurants en cabarets puilen uit, het kan niet op. Mondain flaneren is de nieuwe sport voor hen die het kunnen betalen. Genieten is de boodschap. Er ontstaat een nieuwe flamboyante bouwstijl, grote kunstenaars verschijnen aan het flonkerend firmament en strijken een fortuin op: Toulouse-Lautrec, Rodin, Picasso, Monet (hiernaast), Bracque. Kranten zorgen dagelijks voor nieuwe helden. En heel Europa komt langs om niets van het spektakel te missen.

Gevierd schrijver Anatole France heeft zijn eigen roze bril: "Ik geloof dat mensen minder wreed worden wanneer ze niet behoeftig zijn en dat vooruitgang van de industrie op de lange duur een verzachting van de zeden zal opleveren."
Hij heeft het tegendeel zelf nog mogen beleven. Op 28 juni 1914 is het feest over. Twee schoten in Sarajevo uit een Belgisch pistool in een Servische moordenaarshand en La Belle Époque spat uiteen. De wapenindustrie heeft haar doel bereikt. Arbeiders worden poilus* en vrije tijd is er, behalve een schaarse gevechtspauze, niet meer bij. Miljoenen doden later zal de schrijver bekennen dat 't met de zeden niks is geworden.


* poilu: bijnaam van de Franse soldaat in La Grande Guerre 1914-1918,
letterlijk 'behaard' omdat aan het front scheren nauwelijks mogelijk was

Walhalla

Frédéric Boucheron was de eerste juwelier die zich vestigde aan de Parijse Place Vendôme, tegenwoordig het Walhalla én Mekka voor verslaafden aan smaragd, briljant, topaas en andere bling-bling. Op nummer 29 betrok hij in 1893 een deel van het pand waar een cliënte, de excentrieke gravin van Castiglione, een etage bewoonde. Deze Italiaanse courtisane, ooit één van de mooiste vrouwen van haar tijd, had haar vermogen vergaard door af en toe het bed te delen met keizer Napoleon III. Een groot deel daarvan besteedde zij vervolgens in de kraam van Frédéric.

De Boucherons waren van Parijse komaf en het nageslacht heeft tot de vierde generatie steeds achter de toonbank gestaan in dezelfde winkel, destijds door overgrootvader gekozen vanwege de zonnige plek zodat de etalagespulletjes mooi glinsterden. De toptijd van Maison Boucheron lag begin vorige eeuw, toen alles van adel of aanzien zich naar Parijs spoedde om geld uit te geven.

In het kasboek ondermeer de Russische courtisane La Païva (in Londen bekend als The Grand Horizontal...), de immens rijke Gertrude Vanderbilt (op foto met diadeem van nu € 1.6 miljoen), prinses Fawzia van Egypte (ega van de Sjah van Perzië), prinses Alixa van Hessen-Darmstadt (de latere tsarina Alexandra van Rusland) en niet te vergeten de
maharadja van Pitalia Bhupinder Singh, ook wel genoemd de Casanova van Punjab (2 meter lang, had 400 concubines, 87 kinderen en een fortuin groter dan de Engelse koning).

De nazaten hebben goed geboerd met het spaarpotje van overgrootvader, openden in 42 landen hun deuren en verkochten de handel in 1999 aan een Zwitser. Een jaar later werd de boel eigendom van het Italiaanse modehuis Gucci.
Het zal de Boucheronnetjes een zorg geweest zijn.

Lachaise

François d'Aix de La Chaise, een naam die adel verraadt, was priester en jezuïet. Juist zijn blauwe bloed maakte hem geschikt als biechtvader van Louis XIV, met wie hij van 1675 tot zijn dood in 1709 vele geheimen deelde. Het verhaal gaat zelfs dat hij in 1683 in het diepste geheim het huwelijk van de koning met Madame de Maintenon heeft gesloten. Een dame van lage adel, waardoor de verbintenis nooit door het hof is erkend.


Père La Chaise woonde zelf niet in Versailles, maar in het jezuïetenhuis bij de Parijse Saint-Paul. Even buiten de stad had hij  een groot landgoed, dat hij naliet aan zijn orde. Maar na de Révolution namen de nieuwe citoyens de boel in beslag en legden er in 1804 de begraafplaats Cimetière De l'Est aan. De Parijse bevolking noemde het kerhof met het later gebouwde crematorium tot vandaag Cimetière du Père-Lachaise.

Om het geheel een minder  revolutionair karakter te geven werd een aantal grote namen uit de historie herbegraven, onder wie het beroemde 12e-eeuwse liefdespaar Abélard en Heloïse, schrijver-acteur Molière en fabelschrijver La Fontaine. Vanaf dat moment barstte onder de gegoede burgerij de strijd los om ook zo’n prestigieuze laatste rustplaats te bemachtigen. Groteske grafmonumenten getuigen van deze morbide drift. Inmiddels liggen er resten en as van miljoenen doden met 400 zwerfkatten als permanent gezelschap.


In de vorige eeuw waren het vooral grote kunstenaars die de laatste gang naar het 47 hectare grote en heuvelachtige kerkhof maakten. Niet alleen Fransen, blijkt bij een wandeling. Ook Maria Callas, Oscar Wilde, Jim Morrison , Camille Pissarro en Gertrude Stein hebben hun naam voor eeuwig in het marmer laten beitelen.

Drie jaar geleden kregen ze gezelschap van de kleurrijke Karel Appel onder een opvallend kleurloze grafsteen.

Het kan verkeren….

Islamitische kunst

Musea zijn tuk op islamitische kunst. Het Louvre heropent volgend jaar de vleugel met kunst van het Arabisch schiereiland, een verbouwing van 86 miljoen euro. Maar je hoeft niet te wachten tot dat klaar is. In het Institut du monde Arabe in Parijs is een deel van de fabelachtige collectie van de Brits-Iraanse miljardair Nasser David Khalili te zien. Verdiend met handel in kunst, onroerend goed en (kennelijk de juiste) investeringen in technologie. Op de lijst van rijkste mensen in het magazine Forbes toch slechts op plek 897...

Hij leverde in Parijs 20.000 objecten af, zowel heilig als profaan. Fragmenten van de oudste korans, handschriften versierd met arabesken, legendarische scènes op zijde met symbolen van het paradijs.

Sieraden uit de schatkamers van Arabische moguls, ceremoniële wapens vol diamant, jade, robijnen en parels, koffers en aardewerk ingelegd met het fijnste goud en zilver. Kenners schatten de waarde van de collectie op ongeveer vijf miljard euro.

Tot en met 14 maart 2010 op nummer 1, Rue des Fosses-Saint-Bernard Paris.

RATP 60

Het Parijse openbaarvervoer bedrijf RATP (Régie Autonome des Transports Parisiens) bestaat 60 jaar.
Goed voor 1,5 miljard metroreizigers per jaar en nog eens zo'n hoeveelheid met bus, tram en de locale treinverbindingen met de RER. Oftewel 10 miljoen per dag!
Met 3400 kilometer buslijnen en 300 metrostations. Nog steeds staatsbedrijf met bijna 44.000 man/vrouw personeel.
RATP staat door de vele stakingen ook voor Rentre Avec Tes Pieds (Loop maar terug).

Café

...duur bakkie in Parijs...

Willy Ronis

Hij was minder beroemd dan zijn tijdgenoten Doisneau en Cartier-Bresson. Toch wordt Willy Ronis, afgelopen zaterdag 99 jaar oud overleden, door Frankrijk herdacht als één der grootste fotografen van de laatste decennia. In Parijs geboren als zoon van een joodse vluchteling uit Oekraine, ook fotograaf, neemt hij in 1935 de winkel van zijn vader over.
Na een bekroonde reportage van stakingen bij Citroën in 1938 stokt zijn productie in de oorlogsjaren. Maar in 1946 wordt hij de eerste Fransman die voor het beroemde Amerikaanse magazine Life gaat werken.


Als geen ander weet hij in die roerige jaren het dagelijks leven in zijn geboortestad in zwart-wit te bevriezen. Maar het zijn opnamen van zijn vrouw, de schilderes Marie-Anne Lansiaux in hun huis in Gordes in de Provence, die hem wereldfaam bezorgen. Zijn Nu Provencal is wellicht het meest aansprekende voorbeeld van zijn verstilde stijl.

In 1983 liet hij zijn gehele oeuvre na aan de de Franse staat. De Franse minister van cultuur Frédéric Mitterand herdacht deze genereuze geste zaterdag: "Il a fixé, pour chacun d'entre nous, la poésie de notre quotidien et l'a sauvée du temps perdu".

Elles

Vandaag opende het Parijse Centre Pompidou de expositie elles@centrepompidou, een grote tentoonstelling met werk van rond 200 kunstenaressen van begin 20e eeuw tot nu. 500 stukken op 8000 vierkante meter laten thematisch en chronologisch zien hoe de vorige eeuw wellicht de belangrijkste in de geschiedenis was om de vrouw ook in de kunst een eigen plaats te laten bevechten.

La chambre bleue van Suzanne Valadon, 1923

Geen feministische manifestatie, volgens de organisatie. Wel een logisch vervolg op de revolutionaire maatschappelijke en culturele ontwikkeling van vrouwen in die periode. Met in een speciale zaal toch ook een knipoog naar de manier waarop het beeld van de vrouw vooral werd bepaald door mannen.

In het Centre Pompidou, dat zegt als eerste ter wereld een dergelijke expositie te organiseren, kun je werk zien van beroemdheden als Frida Kahlo, Sonia Delaunay, Annette Messager, Louis Bourgeois, Niki de Saint Phalle, Orlan, Diane Arbus en Cindy Sherman. Je hoeft je overigens niet te haasten, elles@centrepompidou blijft open tot volgend jaar mei.

Congiërge

De congiërge in Nederland is een soort huisbewaarder op school. Zorgt voor nieuwe wc-rollen, mag op de bel drukken, is vraagbaak voor de kids en helpt overblijfmoeders te overleven. Meestal een man en vaak in het diepst van zijn verlangen toch een beetje onderwijzer.
In Frankrijk, en dan speciaal in Parijs, is de congiërge altijd een oudere vrouw. Weduwe, beetje chagrijnig, poes in de buurt en zichtbaar een zwaar leven achter de rug. Voor de buitenwereld vrijwel onzichtbaar bewaakt ze de ingang van een paar etages appartementen en houdt bewoners en bezoekers angstvallig in de gaten. Zorgt voor rust, sorteert de post en handhaaft met ijzeren hand de door haar zelf opgestelde huisregels. Beantwoord daarmee volstrekt aan het beeld dat in talloze Franse films tientallen jaren lang is neergezet.

Desondanks gaat in 2009 een film in première waarin deze onmisbare schakel in het sociale leven weer eens tot op het bot wordt ontleed. Door de critici nu al bestempeld tot de verrassing van het jaar en gedraaid naar pas de tweede roman van schrijfster Muriel Barbery, L'Elégance du hérisson. Maar wel een verhaal dat al vier keer is bekroond.

Hoofdrolspeelster Josiane Balasko (foto) is congierge Renée: 'Ik ben 54, de conciërge van Rue de Grennelle no. 7, een gebouw waar de Franse bourgeoisie woont. Ik ben weduwe, klein, lelijk en viezig, ik heb eksterogen aan mijn voeten en, op sommige ongemakkelijke ochtenden, een stinkende adem. Maar bovenal ben ik zo in overeenstemming met het idee dat men zich gemaakt heeft van conciërges dat bij niemand het idee op zou komen dat ik meer geletterd ben dan al deze rijken'.

Dochtertje van één van die rijken is de 12-jarige Paloma: ' Al heel lang weet ik dat mijn eindbestemming die viskom is van het volwassen bestaan. Hoe ik dat weet? Omdat ik toevallig heel intelligent ben. Bijzonder intelligent zelfs. Daarom heb ik mijn besluit genomen: aan het eind van dit schooljaar, de dag dat ik 13 wordt, pleeg ik zelfmoord.'
Alles verandert in het leven van deze twee wanneer plotseling een bejaarde Japanner een apartement gaat bewonen.

Boek een topper (in NL Elegant als een egel - ISBN 9044610956), film moeten we nog even op wachten.

Van Cleef & Arpels

Hollandse namen lijken het en in het vroeg 19e-eeuwse Amsterdam waren ze maar al te bekend. Twee families van diamantslijpers, van joodse afkomst en stevige concurrenten. Charles van Cleef en Léon Arpels kunnen op de beperkte Nederlandse markt echter hun ei niet kwijt en horen van de extravagante feesten en partijen in het Franse keizerrijk van Napoleon III. Charles is de eerste die vertrekt en arriveert in 1867 in Parijs. Hij maakt de nadagen van de keizer mee en ziet in 1877 Léon ook de grote stap wagen. We vinden hen beiden terug in hetzelfde pand in de Rue Drouot, wel met aparte werkplaatsen.

Het moet op de trap in dat appartementengebouw gebeurd zijn. Alfred van Cleef, de zoon en leerling bij vader, ontmoet Estelle Arpels, de dochter, en het is een coup de foudre. Op het huwelijksfeest in 1896 besluiten de vaders de spullen bij elkaar te vegen en worden partners. Niet veel later wordt Renée Rachel geboren, hun beider kleindochter uit de verse verbintenis.

Voordat de grootvaders hun gezamenlijke plannen kunnen uitwerken, overlijdt Léon Arpels. In 1899 heeft Alfred van Cleef al zijn eigen nering in de Rue Saint Denis bij de Hallen. Hij vervult op 19 juni 1906 alsnog de droom van vader en schoonvader en opent met zwager Salomon Arpels een zaak op de peperdure Place Vendôme, het Mekka van de juweliers. Op nummer 22 vind je nog steeds het nu tot de wereldtop behorende resultaat van deze familiesage, al zijn er inmiddels wat belendende percelen bijgekocht.

Het succesverhaal van de nazaten van twee Amsterdamse diamantbewerkers is niet gering. Hoewel er geen Frans hof meer bestaat, zit Parijs vol met Europese adel, Indiase prinsen en steenrijke Amerikanen die de juweliers wel aan het werk houden. Maar ook in Deauville, Nice en Biarritz opent Van Cleef & Arpels snel filialen. Tot hun klanten behoren grootheden als de Britse koning Edward VIII, Marlene Dietrich, Eva Peron, de Perzische keizerin Farah Pahlavi, Maria Callas en recenter actrice Julia Roberts en popdiva Mariah Carey. De juwelen in de hoofdtooi die Grace Kelly draagt als zij prinses van Monaco wordt, komen van de tekentafel in Parijs.

Wereldoorlog 2 verjaagt de joodse familie in 1939 naar Amerika, waar een filiaal in New York wordt geopend. De Parijse activiteiten komen vrijwel tot stilstand, maar na de bevrijding gaat het bedrijf weer in de versnelling. In 2008 zijn de Arpels nog steeds de voornaamste eigenaars, hoewel de creatieve leiding in handen is van Henri Barguirdjian, afkomstig uit een familie met een lange Franse juwelierstraditie. Behalve in het atelier voor exclusieve ontwerpen in Parijs ontwerpt hij voor eigen boutiques met iets populairder geprijsde bling bling in 42 landen, waaronder China. En bijna 5 miljard omzet met een heel klein Nederlands vlaggetje...