Phénomène

Frankrijk kent een trieste historie wanneer het gaat om overstromingen zoals eerder deze week in het departement Var, waar tot vanavond laat al 25 doden waren geborgen. Her en der kom je in het landschap gevels, palen of bomen tegen waarop is aangegeven hoe hoog ooit het water is gestegen. Twee gebieden zijn in het zuiden berucht voor het gevaar van inondations, zoals het natuurgeweld in het Frans heet.

Weerkundigen noemen het Phénomène Méditerranéen, waarvan de ellende rond Draguignan het meest recente voorbeeld is. Grote hoeveelheden regen in zeer korte tijd, vaak gepaard met onweer, meestal ontstaan door opstijgende lucht boven het warme aardoppervlak. Vaak zomers, maar ook wel in het voorjaar.

Anders is het Phénomène Cévenol, meestal in de herfst. Het middelgebergte van de Cévennes doet dan dienst als scheiding tussen warme lucht uit het zuiden en koudere stromingen uit het westen.
Na een warme periode kan de botsing tussen beide stromingen tot geweldig intensieve en vaak langdurige buien leiden.
In september 2002 kostte dat 24 mensenlevens, duizenden huizen werden verwoest en de schade bedroeg 1,2 miljard euro.

Op 4 maart 1930 kreeg Frankrijk de zwaarste overstroming van de laatste 100 jaar te verwerken. Duizend doden vielen in de dalen van de Orb, de Aude en de Tarn in het zuidwesten, de Midi.

Het stadje Moissac werd vrijwel compleet verwoest en hetzelfde overkwam een deel van Montauban. Het duurde twintig dagen voordat het laatste water was verdwenen.

Crue 1910

Beelden doen geschiedenis leven. Doch zelden zijn het beelden van alledaags leven. De macht is veelvuldig vastgelegd. Kerk en haar prominenten, koning, keizer, admiraal, geschilderd of gefotografeerd.

Soms is leed nodig om zicht te krijgen op de werkelijkheid.  Precies 100 jaar geleden rond deze tijd overstroomde de rivier de Seine en haar zijrivieren. Van Troyes tot Rouen was het raak. Vooral Parijs kreeg z’n portie, op 28 januari 1910 steeg het water 8,62 meter boven normaal. La grande crue duurde 35 dagen. Beelden laten echte mensen zien, in hun tijd, met hun middelen.

De schade was enorm, omgerekend naar vandaag 1 miljard euro. 30.000 huizen in de voorsteden en 20.000 in de stad zelf ondergelopen. Metro in aanbouw loopt vol, riolen onklaar, 5800 gaslampen uitgevallen. Het aantal slachtoffers zeer gering, in de hoofdstad niemand.

Grootste probleem: transport op de Seine was onmogelijk. Schepen konden niet meer onder bruggen door, aanvoer van voedsel stokte, afvoer van vuilnis idem. Het openbare leven kwam tot stilstand, slechts de omnibus bleef paraat dankzij de 75.000 Parijse paarden.

Begin februari stond de burgemeester toe om afval in de rivier te  gooien. Stroomafwaarts waren ze niet blij...

Fenomeen

Lichte opwinding vanochtend. Méteo waarschuwt voor een Phénomène Cévenole. Inwoners van Gard en Hérault worden dan echt heel erg wakker. Grote hoeveelheden neerslag in korte tijd. Natuurlijk kunnen dakgoten dat prima aan. Het probleem zit 'm in de paar onnozele riviertjes die al dat hemelwater uit de bergen moeten afvoeren. De Hérault, Vidourle, Gardon en Cèze plus hun zijbeken zijn niet berekend op dat watergeweld. Door de hele geschiedenis hebben bewoners het fenomeen gekend. Natte voeten op z'n minst, maar meestal met dramatische gevolgen. Ondanks dat nogal wat dorpen veilig hoog zijn opgeborgen.

In het dorpje Quissac aan de Vidourle staat op een gevel aangetekend hoe hoog het water ooit kwam. Dat gaat zelfs enkele eeuwen terug. Je gelooft je ogen niet. Oude kranten melden 950 mm regen op 29 september 1900 in Vallerauge aan de voet van de Mont Aigoual. De Roussillon, even naar het zuiden, wordt in october 1940 getroffen door 5 dagen noodweer met 1930 mm neerslag, inclusief het nationale record van exact 1000 mm in 24 uur in La Llau. Herfst 1958 waren 40 doden en vermisten te betreuren, november 1963 is het raak rond de Aigoual en in 1988 vallen 9 doden in Nîmes door overstroming van de Vistre: 600 miljoen euro schade. De lijst is nog veel langer.

In 2002 gaat het weer mis. Jarenlang zaten overstromingen niet meer in het collectieve geheugen. Op 8 september, na een lange warme zomer, begint het te regenen. 48 uur later wordt de schade opgenomen: 23 doden, vele gewonden en ongelofelijke schade. Anduze aan de Gardon meet in 24 uur 687 mm water (1 mm is 1 liter per m2), meer dan een jaar neerslag in Parijs.
Een jaar later op 9 december loopt de Vidourle weer door de straten van Sommières, een dorp dat nog maar net is hersteld. In Montpellier en omgeving komt het idyllische stroompje de Lez 6 meter boven het normale niveau.

Herfst is dus uitkijken geblazen. Phénomène Cévenole ontstaat door vochtige warme zuidelijke stromingen die boven Cévennes en Massif Central botsen met koude Atlantische lucht. Met het bekende gevolg, vaak vergezeld van hevige onweersbuien. Overal is de laatste jaren gewerkt aan voorzieningen. Overloopgebieden zijn aangelegd, beddingen verdiept en verbreed, waterkeringen en dijken verhoogd. Of het zal helpen?

De verschillende méteostations, die overigens met elkaar rollebollen over de ernst, verwachten het zwaartepunt in de nacht van donderdag op vrijdag. Goed voor de tuin, bar slecht voor de nachtrust.
Maar ik voel aan m'n water dat het dit keer gaat meevallen...