19 juni 2010

Huîtres

De oester is in Frankrijk nog steeds volksvoedsel. Net als bij de Kelten, die al vóór de jaartelling wisten wat lekker was. Waarschijnlijk geen idee dat het schelpdier eigenlijk Ostrea edulis heette. Dat hadden de Latijnen besloten. Hier vernamen ze dit nieuws pas een paar eeuwen later. Dus niet gehinderd door enige kennis haalden ze de zilte versnapering uit riviermondingen en ondiepe zeearmen. De ostrea doet 't namelijk niet in zoet water. De Kelten zullen 'm levend uit de schelp hebben gegeten, want en gratin was nog niet uitgevonden. Wellicht voor de verstokte vegetariër een doodzonde, maar als huisdier bleek ie toch wat saai.

Opgravers vinden nog wel eens een vergeten plek met hopen lege schelpen. Een Keltisch feestje dus. In die tijd waren het gewoon huîtres sauvages. Tegenwoordig nuttig je vooral de gekweekte nakomelingen. Zowel uit de Méditerranée als langs de Atlantische kusten. In de Languedoc die uit Bouzigues of andere plaatsen rond het Étang de Thau (foto). De eeuwige strijd waar ze 't lekkerst zijn is voor ons inmiddels beslist. Met afstand staan die uit Bélon in het zuiden van Bretagne op de hoogste tree. Ga maar naar Chez Jacky in Port du Bélon bij Riec. Wel effe bellen, de tent zit zo vol.

Oesters zouden potentieverhogend zijn, dus pas op. Afrodisiacum heet dat. Rijk aan fosfor, maar wel in een spannende verpakking. De beroemde driesterren-minnaar Casanova was een grootverbruiker. Hij noemde ze een prikkel voor de geest, de zinnen en de liefde. Je bent gewaarschuwd.
Overigens geldt dit ook voor asperges, artisjokken, pastis, bokkentestikels en klierafscheidingen van bronstige olifanten. Om maar een paar lekkernijen te noemen. Kelten wisten er wel raad mee.

Oesters moeten vooral vers. Ingevroren of ingemaakt, vergeet het. Zo uit het vuistje, net als de Kelten. Fransen leren het hun kinderen al vroeg. Voor ons uit het natte noorden toch bijzonder. Kleintjes die met gelukzalige blik hun zoute schelpje uitslobberen. Pa en ma doen er soms wijnazijn en fijngesneden uitjes op. Waarschijnlijk een liefdesleven met hoge zuurgraad.

Bon appétit!
En let op: een huîtrière is niet de madame van de kweker, maar een oesterbank.

Labels: , , , , ,

27 mei 2010

Locronan


Het Office de Tourisme weet zeker dat er al 5 eeuwen voor onze jaartelling Keltische bedrijvigheid was. Het voorhistorische volkje had de eigenaardige gewoonte op zoek te gaan naar de plek waar de zon ondergaat en kwam dus logischerwijs ook uit in het uiterste westen van Bretagne.
Om een voetafdruk achter te laten bouwden ze er in het Bois du Nevet een nemeton, een groot terrein met een omtrek van zo’n 12 kilometer en 12 stenen die de maanden van het Keltische jaar voorstellen.
Het heidense heiligdom even zuid van Locronan heet uniek te zijn in Europa, omdat vergelijkbare plekken de tand des tijds niet hebben doorstaan. Waar of niet, de Locronanais hebben wel een mooi verhaal.

Het dorpje zelf is vooral heel erg middeleeuws èn buitengewoon fotogeniek. Met als gevolg dat het uren kan duren voordat je het pittoreske pleintje eindelijk zonder toeristen (boven) in je digitale geheugen opslaat. Zichtbaar is desondanks nog steeds de rijkdom van het plaatsje, in de late middeleeuwen op gang gekomen door het vervaardigen van zeildoek. In hun ‘gouden eeuw’ na 1500 produceerden de wevers van Locronan zeildoek dat breder en langer was dan dat van de concurrenten.

Op de klantenlijst uit die tijd stonden de Spaanse Armada, de Britse marine, de schepen van de Franse koning, natuurlijk de belangrijke Bretonse vissersvloot en ook in de registers van Arnemuiden en Middelburg komen aankopen voor.

Zelfs de ontdekking van Amerika mogen de Bretoenen op hun conto schrijven, want de karvelen van Columbus waren voorzien van zeilen uit Locronan.

Labels: , , , , ,

9 maart 2010

Coulommiers

Ben je eind deze maand onderweg van of naar NL, neem eens de route door de Brie. De kaasrijke streek oost van Parijs, ook wel Brie Laitière genoemd. Tik tussen 26 en 29 maart Coulommiers in op de TomTom en bezoek daar de kaas-en wijnbeurs. Op het terrein van de Sucrerie (D934) houden 350 standhouders voor de 43e keer een feestje voor tong en gehemelte, want de fromages uit deze streek hebben absoluut de hoofdprijs verdiend.

Proef er vooral de trots van het plaatsje zelf, de Coulommiers van rauwe koemelk. Een rond kaasje van 14 centimeter en 8 weken gerijpt. En neem er een paar mee in de koeltas, want in je plaatselijke super tref je vrijwel zeker alleen de gepasteuriseerde variant.
Kijk ook bij de wijnboeren op de beurs naar een niet te stevige rode, bijvoorbeeld die van Volnay, Sancerre of Santenay. Een combinatie die niet stuk kan.
Lukt het niet de Foire aan te doen, ook op de weekmarkten in de dorpen rondom is het lekkers volop te krijgen. Minpuntje: omdat er geen standaardrecept bestaat mogen ze in Coulommiers geen Appellation Contrôlée op het doosje drukken.

Het plaatsje zelf (14.000 inwoners) is alleraardigst. Voor de Romeinse tijd woonden er in een bocht van het riviertje Grand Morin al Kelten en in de Middeleeuwen hebben de graven van Champagne er een paar aardige bouwseltjes achtergelaten. Heb je nog geen genoeg van kaas, in het oude centrum staat deze Halle aux Fromages uit 1887.

Al in de 14e eeuw werd Coulommiers bezongen
door dichter-herder Jehan de Brie:

Quand s’achève un repas et qu’arrive le fromage
Les estomacs rassasiés retrouve le courage
Autant qu’en verres ruisselle ce pinard qui ressemble
Au baiser du soleil sur une gorge qui tremble

Labels: , , , ,

21 februari 2010

Via Domitia

Soms stuit je in de Languedoc op een verwijzing naar de Via Domitia. Een route naar zuidelijke streken, lang voordat deltabewoners in de lage landen ook maar de geringste notie hadden van een route de soleil, laat staan van de ANWB. Een Romeinse heirbaan, dus vooral gebruikt door legioenen uit Rome om zich van vijand naar vijand te spoeden. De aanleg van het antieke keienpad begon in 118 vC op initiatief van proconsul Gnaeus Domitius Ahenobarbus, een soort Camiel Eurlings avant la lettre.

... Romeinse brug in de Via Domitia bij St.Thibéry (Hérault)...

Gnaeus had aan den lijve ondervonden wat het betekende om buiten gebaande paden met soldaten op pad te gaan. Een paar jaar eerder moest hij namelijk door ruig terrein op de Gallische stam Allobroges af. Om toch redelijk door het struweel te kunnen optrekken gebruikte hij olifanten als transportmiddel. Zowat in de buurt van het huidige Bédarrides aan de Rhône lukte ’t desondanks de Kelten in de pan te hakken.
Na dit militaire succes paradeerde hij als held door zijn provincia, pompeus op een olifant gezeten en met zijn legioenen in het kielzog. Net zo blij met zichzelf als Eurlings, maar dat terzijde...

Vanaf het noorden van Italië liep de Via Domitia richting Spanje. Uit de Povlakte via de Mont Genèvre langs steden als Brigantio (Briançon), Vapincum (Gap), Segusturo (Sisteron), Cabellion (Cavaillon), Nemausus (Nîmes) en Baeteria (Béziers) een rechtstreekse verbinding met Narbo (Narbonne). Daar kon je verder via Ruscino (Roussillon) naar de Costa’s of je nam de afslag op de Via Aquitania richting Atlantische Oceaan naar Burdigala (Bordeaux).
Meer nog dan de legioenen profiteerden handelaren van de Via Domitia, zodat een levendige economie ontstond tussen de door Romeinen veroverde gebieden.

De snelle verbinding langs doorgaans rechte wegen is nog steeds de blauwdruk voor het huidige wegennet. Hier en daar in het landschap zie je restanten van de keienweg nog terug, zoals bij de oppidum Ambrussum bij Lunel (foto). Maar de A9 van Orange naar de Spaanse grens, de drukste autoroute van Frankrijk, volgt vrijwel naadloos het oude spoor van de Romeinse legioenen.

Onderstaande Google-kaart laat zien waar je nog terecht kunt om legioensoldaatje te spelen.

(klik op de kaart voor een vergroting)

Labels: , , , , ,

5 januari 2008

Gallische wijn

Kelten bewoonden Gallië voor en tijdens de Romeinse tijden. Het waren liefhebbers van een goede beker bier, maar wijn kenden ze niet. Traditioneel werd gekiemd en gemout graan gebruikt om met water en wilde gist* een krachtig bier te brouwen dat wel 18° alcohol kon halen. Het moeten dus feestelijke maaltijden zijn geweest in het land van Asterix. Grieken en Romeinen die kennis maakten met het exotische pilsje waren stevig onder de indruk van de heftige versnapering.
De eerste beschrijving van Gallische gastronomie geeft Griek Dionysios van Halicarnasse rond het begin van de jaartelling. Of hij zelf aan een proeverij heeft deelgenomen is niet helder, wel dat hij in ieder geval géén liefhebber was. "De Galliërs kennen geen wijn van druiven en geen olie van de olijf, wel een walgelijk drankje van in water geprakte gerst en ze gebruiken ranzig varkensvet dat weerzinwekkend ruikt en nog erger smaakt," luidde de recensie.

Toch werd in die jaren al lang wijn verbouwd in wat nu Frankrijk heet. Opgravingen bij Marseille brachten een wijngaard aan het licht uit de vierde eeuw voor de jaartelling. Vlakbij in Martigues zijn sporen gevonden van geperste druiven. Grieken en Etrusken produceerden er wijn voor export naar hun thuislanden. In het oppidum van Sainte-Blaise zijn resten van vaten van gebakken klei gevonden tot wel 1000 liter inhoud, een dolium genaamd. De drank werd in kruiken van 20 liter via de haven van Marseille verscheept. Of de inhoud van zo'n amphoor ook op de hedendaagse wijn leek is de vraag. Op in zee teruggevonden exemplaren stond in het Grieks mureskios, wat zoveel betekent als geparfumeerd. Waarschijnlijk werd het eindproduct gepimpt met kruiden of bloemen om de klant thuis te gerieven.

De Romeinen bevolkten in volgende eeuwen Provence en Languedoc, brachten hun eigen wijnbouw mee maar importeerden ook veel uit de Italiaanse laars. Bij Narbonne is een cave teruggevonden met 250 dolia, goed voor een slordige 200.000 liter. Stevige drinkers die Romeinen, al schijnt het dat ze wijn zelden onverdund genoten. En geen rode wijn, dat was voor slaven en barbaren. Een Romeinse maaltijd werd bij voorkeur besproeid met witte wijn, al dan niet geparfumeerd. Heel veel wijn verdween ook naar klanten buiten Gallië. Restanten van dolia en amphoren zijn zelfs teruggevonden ver in Afrika en Azië, tot in China toe.

Wanneer Julius Caesar halverwege de eerste eeuw Gallië tot Romeinse provincie heeft opgewaardeerd, stappen de Kelten verbazend snel in de wijnbouw. En dat niet alleen, ze gebruiken ook houten vaten die ze kennen van hun bier en waaruit getapt kan worden. Al aan het eind van die eeuw zijn er in Romeins Gallië wijngaarden in de Bordelais, langs de Loire, in de Bourgogne en bij de Moezel.

Het walgelijke drankje van gerst en gist heeft de tijden echter glorieus doorstaan!

* Wilde gist ontstaat bijvoorbeeld op rottend fruit

Labels: , , , ,