Locronan

Het Office de Tourisme weet zeker dat er al 5 eeuwen voor onze jaartelling Keltische bedrijvigheid was. Het voorhistorische volkje had de eigenaardige gewoonte op zoek te gaan naar de plek waar de zon ondergaat en kwam dus logischerwijs ook uit in het uiterste westen van Bretagne.

Om een voetafdruk achter te laten bouwden ze er in het Bois du Nevet een nemeton, een groot terrein met een omtrek van zo’n 12 kilometer en 12 stenen die de maanden van het Keltische jaar voorstellen.

Het heidense heiligdom even zuid van Locronan heet uniek te zijn in Europa, omdat vergelijkbare plekken de tand des tijds niet hebben doorstaan. Waar of niet, de Locronanais hebben wel een mooi verhaal.

Het dorpje zelf is vooral heel erg middeleeuws èn buitengewoon fotogeniek. Met als gevolg dat het uren kan duren voordat je het pittoreske pleintje eindelijk zonder toeristen (boven) in je digitale geheugen opslaat. Zichtbaar is desondanks nog steeds de rijkdom van het plaatsje, in de late middeleeuwen op gang gekomen door het vervaardigen van zeildoek. In hun ‘gouden eeuw’ na 1500 produceerden de wevers van Locronan zeildoek dat breder en langer was dan dat van de concurrenten.

Op de klantenlijst uit die tijd stonden de Spaanse Armada, de Britse marine, de schepen van de Franse koning, natuurlijk de belangrijke Bretonse vissersvloot en ook in de registers van Arnemuiden en Middelburg komen aankopen voor.

Zelfs de ontdekking van Amerika mogen de Bretoenen op hun conto schrijven, want de karvelen van Columbus waren voorzien van zeilen uit Locronan.

Jacques Cartier

Columbus ontdekte in 1492 Amerika en werd daarmee zowat de enige ontdekkingsreiziger in ons aller collectieve geheugen. Er schijnen nog wat Britten en Portugezen en een verdwaalde Italiaan over de wereldbol te hebben gezworven, maar Fransen? Nee toch?

Echwel, om een modernisme te gebruiken. Jacques Cartier komt op een gelukkige plek ter wereld, in Saint-Malo aan de noordkust van Bretagne, een jaar voordat Columbus zijn kunstje doet. Met de zee voor de deur kan het niet uitblijven, dus Jacques wordt succesvol schipper. Zijn naam reikt zelfs tot het Franse hof en koning François I geeft hem opdracht een noordelijke route naar China te vinden. Op 20 april 1534 zeilt Cartier met twee kleine schepen de haven van zijn geboortestad uit en een paar maanden later neemt hij, in naam van zijn koning, bezit van de Baai van Gaspé in wat nu Canada heet.

De locale Mi'kmaq indianen krijgt hij rustig door een kanon als afschrikking af te vuren. Na een veilige terugkeer gaat hij ruim een jaar later terug voor een tweede expeditie. De monding van de Saint Laurent rivier wordt ontdekt en stroomopwaarts laat hij nederzettingen achter die later zouden uitgroeien tot de wereldsteden Quebec en Montreal. Op een derde tocht laat het geluk hem in de steek. De verzamelde stenen, meegenomen als buit vol goud en ander edelmetaal, blijken in Frankrijk waardeloos. Zijn medereiziger Jean-François de Roberval is achtergebleven en gaat de geschiedenis in als de stichter van de kolonie Canada.

Hoe het Jacques Cartier verder vergaat blijft schimmig. Alleen zijn sterfdatum, gisteren 452 jaar geleden, staat in de boeken. Maar zonder hem zou Canada nu geen 16 miljoen Frans sprekende inwoners hebben. Plus een postzegel met zijn portret.

Kilometerprijs

De meest besproken reis uit de historie was natuurlijk die van de Genuaan Christoforo Colombo. Ruim 500 jaar geleden, met een paar bootjes naar het westen varen om te kijken of daar nog wat te doen was. En tussendoor Amerika ontdekken. In een tijd dat de meeste mensen niet verder kwamen dan de dichtstbijzijnde marktplaats. En dat was ook al vaak een hele onderneming. Meestal te voet, want het bezit van een paard was een dure grap. Of met een os voor een tweewielige kar om de marktwaren te vervoeren. Het paard was een sneller vervoermiddel, maar in verhouding veel duurder dan onze auto. Alleen gegoede burgers en landheren konden zich dat permitteren. Ook hun vrouwen. Op miniaturen uit de 14e eeuw zie je edelvrouwen in het zadel met wapperende rokken over de Alpen trekken.

Er werd niet alleen op paarden gereden, in Frankrijk was ook de ezel populair. Trager en minder deftig, dat wel. Maar veiliger in zwaar terrein en de kilometerprijs lag een stuk lager. Een ezel zet elk grassprietje om in energie, een paard heeft meer en hoogwaardiger voer nodig. Voor vervoer van mens en goed bestonden stevig gebouwde karren, in de 14e eeuw ook al uitgerust met een beweegbare vooras. Afgekeken van militaire techniek om geschut te verplaatsen. De eerste rijtuigen verschenen pas in de tweede helft van de 16e eeuw, nog zonder vering. Niet erg comfortabel dus.

Honderd jaar later komen postkoetsen met verende assen en ruiten die dicht kunnen. De paarden daarvan werden regelmatig gewisseld, waarvoor in heel Europa posthuizen ontstonden. Een Frans Hôtel de la Poste is vrijwel altijd zo'n voormalige wisselplaats. Je ziet ze langs de grands chemins op afstanden van een toenmalige dagreis. Vaak nog met een grote binnenplaats voor het paardengedoe.

In de winter was vervoer veel makkelijker, in tegenstelling tot tegenwoordig. Een slee heeft minder weerstand dan een wagen en kan juist op slechte wegen goed vooruit. Kooplieden brachten van reizen naar Oost-Europa en Rusland een sani mee. Uit een reisbeschrijving van een Italiaanse edelman: "Deze sani hebben bijna de vorm van een huis en het is raadzaam er een te bezitten. Men kan zich naar believen inpakken in dekens en tevens het paard mennen. Men legt er enorme afstanden mee af."

Ambrogio Contarini deed dat ook, in januari 1476. Van Moskou naar Venetië. Brrr...