Gezellig 4

Grand merci Peter van Straaten

Kerst zonder?

De kans op een witte kerst speelt in Frankrijk niet zo'n grote rol. Het is vrijwel uitgesloten dat het héle land ooit onder een witte deken zal liggen. Dus kunnen we ons druk maken over andere zaken. Want er dreigt een serieuze kerst zonder....geld.

Vandaag zijn vakbonden namelijk in actie geschoten. Dit keer voor leden die met gepantserde auto's geldautomaten bevoorraden. Ze willen een betere financiële regeling voor de gevolgen van overvallen op geldauto's. En dat schijnt nogal toe te nemen. Doel van de gestaalde kaders is Frankrijk met kerst zonder geld te laten zitten. Grève dus. Vooral in het zuiden is de stakingsoproep goed opgevolgd, rond Parijs zou het allemaal wel meevallen.

Voor de zekerheid toch wat extra flappen in huis gehaald. Edoch, paniek blijkt niet nodig. De bankbaas vertelde dat het alleen gaat om de DAB, de Distributeur Automatique de Billets. Die staat bijvoorbeeld in winkels, op een parking of zomaar eenzaam ergens achter een boom.
Niet te verwarren met de GAB, de Guichet Automatique de Banque in de gevel van de lokale bank. De bankbaas zelf verzorgt het vullen en die werkt gewoon door. Pinnen dus. Bovendien heeft half Frankrijk een Carte Bleue en de andere helft betaalt nog steeds met het chequeboekje. Vandaar dat eindeloze wachten bij de super-kassa, maar dat terzijde.

Overigens weer een nieuw woord geleerd. De mensen die de DAB's vullen heten dabistes.

Kermis

Na de Statenvertaling van de bijbel uit 1637 is er door velen een poging gedaan de oude tekst te verbeteren, verduidelijken of populair te maken. De meest recente poging is de nieuwe vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap uit 2004. Taalkundig boeiend, omdat al die versies ook de ontwikkeling van het Nederlands laten zien. Bijvoorbeeld aan de hand van het kerstverhaal.

Het tweede hoofdstuk van Lucas begint op een veldje bij Bethlehem, waar herders het nieuws langs ongebruikelijke weg ontvangen. Dat wordt nogal wisselend beschreven:
"zij vreesden met grooten vreeze"
"zij vreesden zeer"
"zodat groote vrees hen beving"
"zij werden zeer bevreesd"
"een hevige vrees greep hen aan"
"zij vreesden met grote vreze"
"ze werden verschrikkelijk bang"
"ze schrokken zich een ongeluk"
"ze beefden van angst"
"ze schrokken hevig"

Het Nederlandse woord kerstmis was oorspronkelijk voluit kerstesmisse. In de Middeleeuwen betekende het woord kerst hetzelfde als Christus. De r was dus van voor naar achter de klinker verhuisd. Liederen uit die tijd hebben het bijvoorbeeld over Jhesu Kerst van Nazarene. En missionarissen trokken later concurrerend met zendelingen erop uit om de hele derde wereld te kerstenen. Waar overigens niemand om had gevraagd, maar dat terzijde.

Het Franse Noël heeft uiteraard een Latijnse oorsprong. Het komt van natalis, letterlijk dag van de geboorte. Zo kwam natalis in combinatie met Christus in het kerklatijn. Via nael en noel werd het door de eeuwen heen noël. Dezelfde oorsprong zie je in het Spaanse Navidad en het Italiaanse Natale.

Kermis komt niet van kerstmis, maar is een afgeleide van kerkmis. Een speciale mis voor de inwijding van een kerkgebouw die jaarlijks werd herhaald. Dat betekende feest, ook buiten op het kerkplein. Vandaar.

Anno 2007 zijn beide begrippen overigens aardig dicht bij elkaar gekomen...

Oud feest

Eerste kerstdag valt traditioneel op 25 december. Niet omdat het de geboortedag zou zijn van Jezus Christus. Daarover lopen de meningen nogal uiteen. 6 januari, 25 maart en 10 april zijn wel de meest genoemde data. In de oudheid was 25 december vanaf de eerste eeuw voor de jaartelling een Romeins feest ter ere van Mithra. Een Perzische god van het licht, door Romeinse legionairs geïmporteerd bij één van hun veldtochten. Zo ging dat toen. Waarom 25 december? Een bijzondere dag omdat dan de zon een aantal dagen 'stilstaat'. Want pas rond 5 januari gaan de dagen echt lengen en komt de zon een minuut eerder op. Om Mithra gunstig te stemmen, zodat het ritueel zich zou herhalen, werd een jonge stier geofferd. Kennelijk ook een hobby van de god zelf. Het werkte elk jaar, dus iedereen blij. Nog in 274, lang na de geboorte van JC, verklaarde keizer Aurelius de Mithra-cultus tot staatsreligie, de onoverwinnelijke zon als symbool.

Intussen zochten christenen naar een passende datum voor hùn feest. Omdat schriftgeleerden er niet uit kwamen, kwam het hoofdkantoor in Rome met de suggestie om het dan ook maar op 25 december te doen. Christenen èn aanbidders van de zonnegod blij. Ditmaal zette keizer Constantijn I in 330 zijn handtekening en wijdde de dag ook aan JC als symbool van een zon van gerechtigheid. Theodosius II schrapte pas in 425 het zonnefeestje uit de boeken en maakte de dag tot exclusieve christelijke feestdag. Op kerstdag 496 werd de eerste Frankenkoning Clovis met zijn hele volk bekeerd en de kerstviering ook in Gallië algemeen.

Hoogtepunt in Frankrijk is nog steeds de avond van de 24e, met de avondmis en daarna een gezamenlijke familiemaaltijd. De volgende ochtend krijgen de kinderen de verrassing die Père Noël die nacht heeft bezorgd en daarna trekt men massaal au restaurant.
Voor moslims is het niet toegestaan feestdagen van andere religies te vieren, maar kinderen krijgen meestal wel een pakje. Zo heeft elke religie wel achterdeurtjes om het leefbaar te houden.
In feite is het karakter van de viering niet zo afwijkend van dat in NL: voedsel, drank, zoetsappige tv en veel geschenken, met als topper dit jaar breedbeeldschermen. Van een devote feestdag is niet veel te merken en van de drie wijzen geen spoor...


In Frankrijk is het tot heden altijd tot die ene dag beperkt gebleven. NL heeft er een extra dag aan vastgeknoopt, door de middenstand uitgeroepen tot Zalige Meubeldag. Al één IKEA-filiaal heeft besloten de tent niet te openen om complete chaos te voorkomen...