Inlijving

Gisteren was het 200 jaar geleden dat in Nederland iedereen een officiële achternaam moest hebben. Onze voorouders leefden toen in de Franse Tijd, zoals dat nog steeds keurig heet. In feite was het natuurlijk een ordinaire bezetting, maar dat terzijde. Koning Louis Napoleon (rechts), jonger broertje van de Franse keizer, kreeg in 1810 ruzie met hem. Inlijving bij Frankrijk was het gevolg en een jaar later werd ook in de Lage Landen de Code Civil ingevoerd. Zeg maar het Franse burgerlijk wetboek.

Frankrijk zelf  had al zeven jaar eerder spelregels vastgesteld:
36 wetten die in de wandeling de Code Napoleon werden genoemd. Niet dat de keizer er zelf veel werk aan heeft gehad, hij was alleen opdrachtgever. Door de latere Napoleontische oorlogen is de Franse regelgeving wel vaak de basis geweest voor wetten in andere Europese landen. Dus ook van de verplichting een officiële achternaam te hebben.

In de vijfde eeuw hadden de Germaanse stammen in Frankrijk en de Nederlanden een éénnaamsysteem. Iedereen kreeg een verschillende naam, zodat de boel een beetje overzichtelijk bleef. In de Middeleeuwen werd dat vervangen door het tweenamensysteem, een voor- en toenaam. Vóór de Franse revolutie hadden de meeste inwoners dus al twee namen, geregistreerd in kerkelijke registers.

Het was juist die revolutie die eind 18e eeuw de opmaat werd voor de burgerlijke stand in handen van de republiek. Geboorte, naamgeving, huwelijk en overlijden werden onttrokken aan de ‘gehate’ kerkelijke organen.


De pastoor moest voortaan duimendraaiend toekijken hoe vrijheid, gelijkheid en broederschap aan zijn kerkdeur voorbijgingen.

Bourgogne

Halverwege Nederland en de Méditerranée doorkruis je de geschiedenis, wanneer je tenminste de doodsaaie autoroute durft te mijden. Ooit vluchtplek van de Germaanse stam Burgundii, die rond de vierde eeuw tijdens de grote volksverhuizing neerstreek in het dal van Saône en Rhône en er een koninkrijkje vestigde. In 534  wordt hun gebied onder de voet gelopen door concurrerende Franken en in 880 verdelen de kleinzoons van Karel de Grote (Charlemagne) de erfenis van opa en zijn de nazaten van de eerste Germanen plotseling onderdanen van de hertog van Bourgogne.

Rond Dijon, met het prachtige Palais des Ducs de Bourgogne (boven), breiden de hertogen hun macht geleidelijk naar het noorden uit, vaak tegen de zin van de Franse koningen. Zelfs de Nederlandse gewesten Holland en Zeeland worden vanaf 1433 bestuurd door de Bourgondische hertog Philippe Le Bon (Filips de Goede) vanuit zijn onderkomen in Brussel. Zijn zoon Charles Le Téméraire (Karel de Stoute) sneuvelt in 1477 tijdens zijn verzet tegen de Louis XI. Het betekent tegelijk het einde van het zelfstandige hertogdom.

De naam Bourgogne is nu vooral wereldberoemd door de grote wijnen. De oudste bewaard gebleven loftuiting daarover staat in Histoire des Francs uit 591 van Gregoire de Tours. Hij roemt daarin vooral de wijnstreek rond Dijon en riep op om die stad maar tot bisschopszetel te verheffen. De oude prelaten hielden wel van een slokje.

Toch is Beaune uiteindelijk de echte wijnhoofdstad geworden. Elke derde zondag in november wordt daar de beroemde veiling gehouden van Hospice de Beaune, een belangrijke indicatie voor kwaliteit en prijs van de nieuwe oogst. Ook de voormalige hertogen wisten Beaune te vinden en bouwden er een klein paleisje. Tegenwoordig niet meer bewoond door nobele heren, wel het adres van het Musée du vin de Bourgogne.

En mocht je een nachtje willen blijven: Auberge Bourguignonne op Place Madeleine. Klassieke gerechten met even klassieke obers. En natuurlijke de mooiste wijnen!

Vaut le voyage, zou Michelin zeggen.

Noël 3

De kerstman is een Amerikaans bedenksel van eind 19e eeuw, met een groene mantel en een soort bezem als staf. Als Santa Claus pas wereldwijd bekend geworden door reclame van Coca-Cola (filmpje). Inclusief de rood witte outfit in de huisstijl. Voorgoed in de handen van de mammon beland. Zijn groene neefje is het laatst gesignaleerd in Australië.

De meeste versieringen rond kerst zijn van heidense oorsprong: Misschien een tegenvaller voor de gelovigen, maar ver voordat drie wijzen het oosten verlieten werden in de Germaanse nederzetingen klokken geluid of kransen opgehangen om geesten te verdrijven. Een spar werd opgetuigd als vruchtbaarheidssymbool om in de langste nacht de zonnewende te vieren. Het boze verdrijven en het nieuwe licht begroeten, was de boodschap. Ook toen al de decemberaanbiedingen van kaarsen.

Om het de barbaren makkelijk te maken over te stappen op het christendom bedacht de Romeinse keizer Constantijn de Grote in de vierde eeuw samen met zijn bisschoppen de geboorte van hun heiland maar te vieren op 25 december. Rond de Middellandse Zee, dus ook in Rome, werd traditioneel op die dag de zonnegod vereerd. Je kon dus van je geloof vallen en toch blijven feesten.

De katholieke kerk heeft eeuwen lang de kerstboom verdoemd vanwege de heidense wortels. Pas toen reformist Luther de boom aanprees als symbool voor de geboorte van het heilige kindje, ging ook Rome overstag. Eerst in de kerken, later verhuisde de spar naar de woonkamer. In Frankrijk nog steeds niet van harte, vaak komt het groen niet verder dan tuinhek of voorgevel.