Vleermuis

Boeiend hoeveel landen zich beroemen op eigen pioniers van de luchtvaart. Ook Fransen blijven zichzelf op dit punt licht overschatten. Geheel voorbijgaand aan de broertjes Wright fêteren ze hier een zekere Clément Ader als eerste zelfverklaarde piloot.
Clément is een bolleboos uit Muret bij Toulouse. Na een ingenieursdiploma heeft hij rond 1890 een fabriekje van telefoontoestellen in Parijs, een passie voor vliegen èn vriendjes met geld. Zo schuift baron Isaac Péreire, rijk geworden in vastgoed, een bak ouwe francs voor de bouw van een vliegend object.

Het resultaat is de legendarische Avion. Een vleermuisachtig gedoe van 252 kilo lappen, bamboe en telefoondraad, ruimte voor één warm lijf en een spanwijdte van 13,70 m. Maar wel een echte 20 pk stoommachine aan boord. In het kasteelpark van Gretz-Armainvilliers bij Parijs moet ’t gebeuren. De enige aanwezigen zijn wat knechten van Clément. Die verklaren later, net als hun baas, dat hij 50 meter heeft gevlogen op een hoogte van 20 centimeter. Eén heeft zelfs gezien dat er ook een bocht in zat! Helaas is op die historische 9 oktober 1890 verder geen mens aanwezig. Een tweede poging, met echte getuigen, mislukt...

Ader gaat onverdroten voort en met geheime centimes van de minister van oorlog mag hij verder knutselen aan een tuig om erfvijand Duitsland ooit te verslaan. Jaren later is de tweemotorige Avion III klaar. Projectkosten 200.000 francs, omgerekend nu ongeveer € 8 miljoen!
Op 14 oktober 1897 vliegt het gevaarte 300 meter op het plateau van Satory bij Versailles. Maar de aanwezige generaals zien de verbeterde vleermuis crashen, zogenaamd door slecht weer. De minister sluit de geldkraan en het project blijft bijna honderd jaar geheim. Pas in 1990 worden militaire archieven geopend en met terugwerkende kracht claimt Frankrijk alsnog de primeur van de eerste bemande vlucht. Toulouse doet er een schepje bovenop en noemt zich de bakermat van de luchtvaart.

Terug naar toen. Negen jaar na het verscheiden van de vleermuis krijgt de in Parijs wonende Braziliaan Alberto Santos-Dumont alsnog van de Fransen de hoofdprijs. Al wereldberoemd als ballonvaarder is hij op 23 oktober 1906 ook eerste piloot ter wereld. Met zijn 14-Bis, een vliegende boekenkast, overbrugt hij in het Parijse Parc de Bagatelle 60 meter, gelukkig ditmaal voor veel publiek èn een fotograaf.

Het duurt nog heel lang voordat Parijs in de gaten krijgt dat drie jaar eerder de Amerikaanse broertjes het kunstje al hebben geflikt. Nog steeds is de relatie met de VS niet echt je-dat...

Saint-Exupéry

Hij werd heel lang gezien als één van de weinige Franse helden uit Wereldoorlog 2. Maar ook lang vòòr die oorlog kenden zijn landgenoten Antoine de Saint-Exupéry al als beroepspiloot en geliefd schrijver. Zijn eerste novelle L'Aviateur verscheen in 1926 in een literair tijdschrift. Ook de eerste roman Courrier Sud, die drie jaar later uitkwam, handelde over zijn fascinatie als piloot van postvliegtuigen. De poëtische beschrijving van sensaties die hij voelde tijdens het vliegen raakte het grote publiek, zelf nog onbekend met reizen door de lucht.
Vol de nuit, een verhaal over een stoere Zuid-Amerikaanse vlieger, betekende zijn doorbraak en droeg in de dertiger jaren bij tot het populair worden van de vliegerij. In die periode was hij zelf piloot op transatlantische postroutes.

Zijn bekendheid over de Franse grenzen dankt hij aan twee gebeurtenissen in genoemde oorlog. In 1943, tijdens een kort verblijf in New York, publiceert hij
Le Petit Prince. Een modern sprookje dat uitgroeit tot het meest vertaalde Franse boek, in 164 talen. Elk schoolkind kent het sinds die tijd als verplicht nummer, zodat er nauwelijks een inwoner van dit land is die het niet gelezen heeft. Hoewel bedoeld als kinderboek, is het vooral een filosofie over het leven. Saint-Ex, zoals hij liefkozend wordt genoemd, belandt in het verhaal in de Sahara waar hij een jonge buitenaardse prins tegenkomt. Hun gesprek gaat over zijn eigen visie op eigenaardigheden van de mensheid en het treurige verlies van kinderlijke logica en eerlijkheid wanneer mensen volwassen worden.

De naam Saint-Exupéry ging ook over de wereld toen hij, als piloot van een Amerikaans jachtvliegtuig, op 31 juli 1944 niet terugkeerde van een fotoverkenning boven het Rhônedal. Een vlucht vanaf Corsica als voorbereiding op de geallieerde landing in Zuid-Frankrijk. Het leverde hem postuum het heldendom op en zijn verdwijning bleef een mysterie tot 1998. Toen vond visser Jean-Claude Bianco voor de kust bij Marseille een kettinkje met naamplaatje van de held in zijn net. De jacht op het wrak werd geopend en inmiddels zijn de resten naar boven gebracht. De oorzaak van de crash kon niet meer worden achterhaald. Wel bleek uit een computersimulatie dat de Lockheed Lightning P38 vrijwel loodrecht naar beneden is gekomen.

Tegelijkertijd kwamen verhalen in de wereld dat de held ook brokkenpiloot was. Collega's wisten nog van landingen waarbij het onderstel eraf klapte, bijna noodlottige acties door verkeerd gebruik van de automatische piloot, een cockpitdak dat in volle vlucht werd verloren. Na een crash in een Tunesische olijfgaard mocht hij zelfs een tijdje niet vliegen.
Misschien was op die maandag de 31e de laatste vlucht toch zijn laatste foutje...

Zijn kleine prins heeft hem in ieder geval overleefd!