27 heiligen

Al in de Middeleeuwen kende Frankrijk wetten die de dagelijkse werktijden regelden. Vaak gekoppeld aan rituelen in de katholieke kerk. De kerkklok als fabriekshoorn avant la lettre. Zo moest nachtarbeid stoppen op de eerste slag van de angelus. Gemiddeld werd in de winter een uur of acht gewerkt, ’s zomers liep dat op tot soms wel veertien uur. Wel met twee pauzes om het trommeltje van thuis te legen. De gildes of confréries sloten daarvoor contracten af met de maître van een bedrijf.

Werken voor een patron leek dus veel tijd op te slorpen, maar over een jaar gerekend viel dat reuze mee. Katholiek zijn in de Franse Middeleeuwen had zo z’n voordelen. De zondag was een vrije dag en moest aan kerkbezoek worden besteed. Dan kreeg je feesten van de apostelen, Hemelvaart, Paas- en Pinkstermaandag, Kerstmis plus twee dagen erna, Allerheiligen en Allerzielen. En niet te vergeten minstens zevenentwintig heiligen.

Machtige gildes kregen het zelfs voor elkaar om daar 52 zaterdagen bij te scoren, de verjaardag van de maître en zijn vrouw, die van de baas van de confrérie, de patroonheilige van de parochie en de dag voor én na plaatselijke feesten en jaarmarkten.


Schaduwzijde van al die festiviteiten was de verplichting om op die dagen je gezicht te laten zien voor het altaar. Afgewongen door de pastoor, die in feite de echte baas was.

Valentinus

Dikke rij vanochtend bij de bloemenboer in het dorp. Mannen vooral, beetje onwennig zo zonder madame. Niet dat ze daar nooit iets kopen. Maar dan meestal harde waar, een spa of houweel om de weerbarstige bodem te lijf te gaan. Desnoods een flinke pot bouillie bordelaise voor het onkruid, of korrels om ratten op een afstand te houden. Vandaag moesten het rode rozen zijn, hadden ze al op school geleerd. Of een hart van chocola. Een enkeling was de weg een beetje kwijt en vertrok met een bak violen. De madame van de bloemenboer vond het allemaal best. Voor haar is de Jour Valentin tenslotte uitgevonden.

14 februari staat Saint Valentin met een kringetje op de kalender van de brandweer, die hier rond de jaarwisseling door een paar stoere pompiers wordt aangeboden. Voor bijna elke dag een heilige, het kan niet op. Maar met monnik Valentinus uit de derde eeuw heeft het allemaal niks van doen. Die werd op de 14e van de sprokkelmaand in 270 door de Romeinen letterlijk een kopje kleiner gemaakt. Gewoon omdat ze toen nog weinig op hadden met christenen. Zelfs niet met een priester die, zo gaat het veel later verzonnen verhaal, in Rome een bloementuintje had en het liefst maar een beetje met schoffel en gieter aan de gang was. Overigens worden nog twee andere Valentinussen in schimmige kronieken genoemd, wat een middeleeuwse paus de uitspraak ontlokte dat het in de hemel heus wel bekend zou zijn wie de echte was...

Onze Valentijnsgedachte is Angelsaksisch. Britten schijnen al in de vijftiende eeuw de monnik feestelijk te hebben toegedronken, bij ons in NL werd de heilige alleen herdacht als patroon tegen vallende ziekte. Fransen zijn er dol op, de advertentiebladen puilden deze week uit de brievenbus. Niet alleen bloemen, je mag je grote liefde ook een vijfdelig tuinsetje kado doen en een plasmascherm schijnt uitermate romantisch te werken. Verder opvallend veel beha's en strings in de aanbieding dit jaar. Wel via internet, hoef je niet genant in de rij te staan.
Alles is dus handel geworden. Ook de grote kerk uit Rome zat kennelijk een beetje in de maag met de prekende pater, want in 1969 is hij stilletjes van de heiligenlijst verdwenen. Wat rest is een geslaagde 20e-eeuwse commerciële truc, een drukke dag voor bloemenboeren en artiesten die chocoladeharten boetseren. En een probleem voor alle mannen die niet op de brandweerkalender hebben gelet.


Lichtpuntje is een waarheid uit het volksgeloof: Zonneschijn op Sint Valentijn geeft goede wijn.
Het was vandaag een stralende dag!

Toussaint

Frankrijk vierde vandaag de katholieke feestdag Toussaint. Allerheiligen, altijd op 1 november. Een dag later is het Allerzielen, Fête des Morts. Dagen waarop chrysanten de hoofdrol vervullen. Al weken staan supermarkten, bloemenwinkels, kwekerijen en zelfs benzinestations vol grote bossen van deze veelkleurige bloem, meestal in forse pot zodat ze straks niet om zullen waaien. Want ze eindigen niet op de vensterbank. Dat typisch Nederlandse interieurverschijnsel zie je hier nauwelijks in de huizen . Les chrysanthèmes worden door de ganse familie in devote optocht vervoerd naar begraafplaatsen om voorouders en andere overledenen in ruime mate te voorzien van de herfstbloem bij uitstek. Ook de helden uit het verleden worden niet vergeten.

Allerheiligen is iets dat aan de meesten in NL, zeker die van boven de rivieren, geheel voorbij gaat. In ieder geval is het geen vrije dag, zoals hier. Alle Roomse heiligen worden op één dag herdacht, zelfs de ruim 400 die deze week in Spanje even tussendoor zijn benoemd. Zaten al jaren in de wachtkamer omdat onze zuiderburen de Franco-periode nog niet helemaal verwerkt hadden.
Ook daar dus feest, net als in veel andere in meerderheid katholieke landen. Het is ook de dag van voorbereiding op Allerzielen. Kerkhoven worden schoongemaakt en met bloemen versierd. Miljoenen potten chrysanten vinden een plek tussen de graven en de hier gebruikelijke grafhuisjes.

Al in 837 heeft paus Gregorius IV de eerste dag van november uitgeroepen tot gedenkdag voor alle heilige martelaren. Protestanten doen niet mee, want zij hebben heiligen al lang geleden uit de boeken geschrapt en de beelden uit hun kerken gesloopt. Engeland bleef op 1 november echter gewoon feesten en Ierse kolonisten hebben die gewoonte naar Amerika meegenomen. De laatste jaren is het vandaar als Halloween weer overgewaaid naar Europa. Ook in het katholieke Frankrijk zie je nu de bizarre pompoen als dodenmasker naast de ingetogen chrysant die de herinnering aan de doden levend houdt.

Les extrêmes se touchent