Tenez!

Tennis komt uit Engeland, maar het is de vraag of de Britten niet ordinair een kunstje hebben afgekeken van de Fransen. De naam alleen al is 100% Frans en komt van tenez!, de Nederlandse kreet 'houdt de bal'. Aan de andere kant van het Kanaal verbasterd, zoals veel woorden uit deze prachtige taal. Bovendien werd in 1918 in Parijs de internationele federatie voor tennis ITF opgericht, was Roland Garros in 1891 al een open kampioenschap en had koning François I in 1540 reeds een baan laten aanleggen door de Italiaanse ontwerper Sebastiano Serlio die net klaar was met een klusje op Fontainebleau.

tuinen in Blois en rechtsonder de (verdwenen) baan met tribune

Het spelletje heette toen nog Jeu de paumes, in oervorm met de handpalm gespeeld, later met handschoen of primitief racket. In de tuinen van het kasteel van Blois, schoolvoorbeeld van uitbundige renaissance, nodigde de vorst zijn Britse tegenstander Henry III uit voor een koninklijk potje. Korte tijd later had de hele hofhouding in de buitenverblijven aan de Loire ook een eigen baantje en, het moet gezegd, Henry III bleef niet achter en had courts in niet minder dan vier van zijn favoriete paleizen, zoals in het Londense Whitehall.

Geen twijfel bestaat er over de vraag waar het eerst honkbal is gespeeld. Een Amerikaan kan het niet geloven, want sinds 1908 weten de yanks niet beter dan dat hùn Abner Doubleday het spel met de vier honken heeft bedacht. Toch is het daar zo immens geliefde baseball echt komen overwaaien uit Frankrijk. En het was nota bene ook een Amerikaan die dat aantoonde. David Block, gepassioneerd verzamelaar van baseball trivia, kwam oude bronnen tegen waarin sprake is van een vorm van honkbal nog voordat Amerika zelfs maar ontdekt was. De oudste is een Frans manuscript uit 1344, waarin een prent is afgebeeld met monniken en nonnen , een slaghout en vier honken. Hij schreef er een boek over en op de bijbehorende internetsite vraagt hij internautes te helpen zoeken naar nog meer materiaal.

Jeu de boules is voor zover bekend niet door andere landen geclaimd. Het moet een mooi jaar geweest zijn toen het spel met de boules ontstond. Zeker al in de oudheid op méditerrane pleintjes gespeeld. Jaartallen doen er niet toe, ook bij de geboorte zal het oude gezegde gebezigd zijn 'Le jeu n'a pas d'autre sens que lui même'. Regels waren vooral plaatselijk, de ballen van steen of ijzer, in barre tijden desnoods van hout. In 1792 vielen tijdens een toernooi in Marseille met kennelijk bijzonder zware ballen nog 38 doden...

De naam pétanque stamt uit 1910. Tijdens een potje met pastis in La Ciotat bedacht Ernest Pitiot voor zijn rheumatische vriend Jules le Noir dat het makkelijker was met beide voeten tegen elkaar te gaan staan. In het provencaals, de lengo prouvençalo heet dat ped tanca (pieds joints). Vandaar.

Roland-Garros

Al jaren roept de Franse tennisbond dat een balletje slaan op het ouwe veldje in Parijs eigenlijk niet meer kan. Te klein, te weinig dit, te moeilijk dat, parkeerruimte ho maar, vips kunnen niet in stijl worden gefêteerd en nog wat van die eigentijdse klachten. Ook al jaren zitten Parijse ambtenaren en hun politieke chefs de tennisbazen in de weg. Een vergunningaanvraag ligt te vergaan en Roland-Garros dreigt ook nog door al het geneuzel de status van Grand Chelem kwijt te raken .

De FFT (Fédération Française de Tennis) heeft de strijdbijl opgegraven en architect Marc Mimram gevraagd vast het nieuwe ontwerp te bedenken. Dezer dagen werd het huiswerk ingeleverd. Volgens Mimram, ontwerper van sport- en cultuurprojecten maar ook van uitzonderlijke bruggen en passerelles (foto), moet het nieuwe tennisparadijs licht en luchtig zijn, het karakter van de lichtstad uitstralen. Tribunes zijn daarom assymetrisch, om zoveel mogelijk licht binnen te krijgen. Het centrecourt krijgt 15.000 plaatsen en een beweegbaar dak (in 10 minuten open en dicht).

Ambtenaren moeten er nog de tanden in zetten en wellicht heeft Parijs al lang weer een nieuwe Maire voordat de eerste schop de grond in gaat. Voorlopig heeft de FFT een mooi plaatje.

Roland Garros

Of Roland Garros kon tennissen is de vraag. Dat hij sportief was is zeker, want hij werd in 1906 als 18-jarige kampioen wielrennen van Frankrijk. Toch is het grootste Franse tennistoernooi dat a.s. zondag begint naar hem genoemd. Frankrijk eert graag zijn helden en heeft er ook meer dan enig ander land, schijnt het. Roland Garros was vliegtuigpionier en werd bekend toen hij in september 1913 non-stop de Middellandse Zee overstak in een éénmotorig kistje. Hij vertrok in Fréjus aan de kust en landde 7 uur en 53 minuten later met zijn 60 pk Morane-Soulnier in Bizerta in Tunesië, met nog maar een enkel litertje brandstof in de tank.

Maar er was een oorlog nodig om Garros tot held te bombarderen (excusez le mot). In 1914 werd hij gevechtspiloot en was de eerste die een Duits vliegtuig neerschoot. Dat was te danken aan een eigen vinding. Zijn boordwapen schoot namelijk door de draaiende propeller zodat hij beter en met grotere vuursnelheid kon richten.
Kort daarna werd hij zelf neergeschoten en krijgsgevangene. Erger was dat de Duitsers ook het vliegtuig hadden en zijn uitvinding namaakten. Die werd in verbeterde versie ingebouwd in een Fokker (het neutrale Nederland verdiende aan alle oorlogvoerende partijen wel een centje), waardoor de Duitse piloten enige tijd het luchtruim boven de Franse slagvelden konden beheersen. De Engelse Royal Air Force sprak in die tijd over The Fokker Scourge (de Fokker gesel).

Kort nadat Garros wist te ontsnappen kwam hij op 5 oktober 1918 om in een luchtgevecht bij St.Morel in de Ardennen. Zijn graf op een ereveld in het naburige Vouziers wordt nog steeds bezocht. Frankrijk eerde zijn nationale held in 1927 postuum door de Open Franse Tenniskampioenschappen naar hem te vernoemen.

Het grand slam toernooi op het Parijse Roland Garros staat de komende weken overigens extra in de belangstelling nu dezer dagen bekend werd dat er gesjoemeld wordt met tennis uitslagen. De afgelopen vijf jaar zouden 45 partijen op de grote toernooien verdacht zijn en wellicht verkocht om in het wedcircuit grote bedragen te kunnen opstrijken. Dat melden twee Britse oud-politiemensen die eerder grote fraudes met weddenschappen bij cricket en paardenraces hebben ontdekt.
Na de schorsing van een Russische en vijf Italiaanse tennissers vorig jaar, verdacht van het manipuleren van uitslagen, worden nu maatregelen genomen om het gedrag van toeschouwers rond de grote toernooien te observeren. Dat gebeurde al in Australië, nu is Parijs aan de beurt. Zo worden draagbare computers op de tribunes verboden en wordt gelet op bezoekers die mogelijk met mobiele telefoons wedden op partijen die aan de gang zijn.


Faire un pari à Paris wordt dus al snel verdacht...