Dak van Europa

Morgen is het een bijzondere dag voor Europese alpinisten. Op 8 augustus 1786 werd in feite de bergsport geboren. In het dorpje Chamonix, aan de voet van de 4810 m hoge Mont Blanc, gingen de locale arts Michel Paccard en de jager Jacques Balmat van start om als eerste de hoogste top van Europe te bereiken. En daarmee de beloning op te strijken die was uitgeloofd door de Zwitserse geoloog Horace-Bénédict de Saussure wanneer zij erin slaagden op de top enkele metingen te verrichten.

Balmat (rechts) had eerder al een mogelijke route ontdekt via de 500 m lagere Dôme du Goûter, tegenwoordig de Voie Royale die dagelijks vele tientallen grimpeurs een ‘makkelijke’ klim verzekert. Toen ging het heel wat moeilijker en berggidsen hadden altijd gezegd dat de top nooit bereikt kon worden. Slechts voorzien van lange stokken met ijzeren punten, zonder touwen of ijsbijlen, ging het paar op pad. In de rugzakken statieven en instrumenten om boven luchtdruk, temperatuur en vochtigheid te meten.
Op 8 augustus om 18.23 uur stonden deze eerste alpinisten op het dak van Europa.

De terugtocht werd een hachelijk avontuur, deels in diepe duisternis. Paccard was sneeuwblind geworden en het grootste deel van de afdaling moest hij aan de hand van zijn metgezel afleggen.
Terug in Chamonix kreeg Balmat dan ook de beloning, plus enige tijd later de eer van de koning van Sardinië (toen de baas over de Savoie) om voortaan Jacques Balmat dit le Mont Blanc op zijn naambordje te schrijven. Een jaar later bereikte Balmat met 17 dragers èn weldoener De Saussure zelf nogmaals de top.

Dat het wel klikte tussen de dokter en de jager, die nu beiden een standbeeld hebben in Chamonix (boven), bewijst het feit dat Paccard korte tijd later trouwde met de zuster van Balmat.

Lichtgevend

Er wordt heel wat af gemeten in onze technologische maatschappij. Want meten is weten. Dus wordt in Frankrijk in de gaten gehouden waar je de hoogste radioactiviteit aantreft. Je verwacht dan hoge cijfers in de buurt van de 19 actieve kerncentrales of de 17 andere plekken waar vervelende spullen liggen opgeslagen.
Dan is het op z’n minst verrassend dat het aardige skidorpje Chamonix in de Haute-Savoie (boven) de twijfelachtige eer heeft van de hoogste gammastraling. Voor de kenners: 2,5302 milisievert per jaar. Terwijl er in de verre omtrek geen kerncentrale is te vinden.

Maar het Franse Agence de Sureté Nucléaire, waar waarschijnlijk dagelijks manschappen met geigertellers uitrukken, stelt ons gerust. Er wordt namelijk geen onderscheid gemaakt tussen natuurlijke en kunstmatige radioactiviteit. En de Haute-Savoie ligt vol met rotsgrond waar straling altijd hoger schijnt te zijn. Bovendien ook nog vol met hoge bergen, waar door de ijlere lucht veel kosmische straling in de atmosfeer doordringt.

Alles puur natuur dus. Maar verwacht geen bergbewoners met lichtgevende lichaamsdelen, want het lijkt allemaal wel mee te vallen.

Overigens wordt de laagste radioactiviteit gemeten in Montauban (Tarn-et-Garonne), niet ver van de centrale van Golfech (rechts). Die al bijna twintig jaar het koelwater uit de Garonne na gebruik de lucht inblaast. En al die tijd op topdagen goed is voor 2600 megawatt om ons aller huishouden aan de gang te houden.

Toch wel geruststellend, niet?

Koud toetje

Dit weekend stort de hele wereld zich met HD-TV op de Olympische Winterspelen. In het Canadese Vancouver deze keer. Het Franse mondaine skidorp Chamonix organiseerde in 1924 de eerste winterse spelen, 28 jaar nadat in Athene de olympische vlam sinds eeuwen weer had gebrand. Het feestje heette toen Semaine Internationale des Sports d'Hiver, een koud toetje van de dat jaar gehouden zomerspelen in Parijs. Pas later kwam deze sportweek in de boeken als Jeux olympiques d'hiver.

Het was een wat mager programma in Chamonix, vergeleken met wat er straks allemaal over het scherm jaagt.  Frankrijk zelf stuurde de meeste deelnemers (39),  maar scoorde slechts 3 bronzen medailles. De 14 Noren gingen met de meeste plakken naar huis (17 waarvan 4 goud). Alpineski bestond nog niet, wel langlaufen en de Noordse combinatie. Verder biathlon, bobslee, curling, ijshockey, kunstschaatsen, schansspringen en patinage de vitesse.  Ook toen al met de vier klassieke afstanden, 500, 1500, 5000 en 10000 meter voor mannen, maar zonder Nederlanders.

Absolute topper van deze spelen was de Finse schaatser Clas Thunberg met 5 plakken: goud op de 1500 en 5000 meter, zilver op 10 km en brons op 500 meter. Bovendien kreeg hij een gouden plak voor de combinatie van de vier afstanden.
Opmerkelijk was de deelname van de 11-jarige Noorse kunstrijdster Sonja Henie. Ze werd laatste in haar kür en moest regelmatig even naar de kant om haar trainer te raadplegen. Dat overkwam haar nooit meer, want vier jaar later won ze goud en deed dat in ’32 en ’36 nog eens over.

Het duurde overigens tot 2006 voordat het IOC besloot dat de Britse  curlingploeg recht had op een medaille.
In 1924 werd het spelletje nog als fun gezien...