Tenez!

Tennis komt uit Engeland, maar het is de vraag of de Britten niet ordinair een kunstje hebben afgekeken van de Fransen. De naam alleen al is 100% Frans en komt van tenez!, de Nederlandse kreet 'houdt de bal'. Aan de andere kant van het Kanaal verbasterd, zoals veel woorden uit deze prachtige taal. Bovendien werd in 1918 in Parijs de internationele federatie voor tennis ITF opgericht, was Roland Garros in 1891 al een open kampioenschap en had koning François I in 1540 reeds een baan laten aanleggen door de Italiaanse ontwerper Sebastiano Serlio die net klaar was met een klusje op Fontainebleau.

tuinen in Blois en rechtsonder de (verdwenen) baan met tribune

Het spelletje heette toen nog Jeu de paumes, in oervorm met de handpalm gespeeld, later met handschoen of primitief racket. In de tuinen van het kasteel van Blois, schoolvoorbeeld van uitbundige renaissance, nodigde de vorst zijn Britse tegenstander Henry III uit voor een koninklijk potje. Korte tijd later had de hele hofhouding in de buitenverblijven aan de Loire ook een eigen baantje en, het moet gezegd, Henry III bleef niet achter en had courts in niet minder dan vier van zijn favoriete paleizen, zoals in het Londense Whitehall.

Geen twijfel bestaat er over de vraag waar het eerst honkbal is gespeeld. Een Amerikaan kan het niet geloven, want sinds 1908 weten de yanks niet beter dan dat hùn Abner Doubleday het spel met de vier honken heeft bedacht. Toch is het daar zo immens geliefde baseball echt komen overwaaien uit Frankrijk. En het was nota bene ook een Amerikaan die dat aantoonde. David Block, gepassioneerd verzamelaar van baseball trivia, kwam oude bronnen tegen waarin sprake is van een vorm van honkbal nog voordat Amerika zelfs maar ontdekt was. De oudste is een Frans manuscript uit 1344, waarin een prent is afgebeeld met monniken en nonnen , een slaghout en vier honken. Hij schreef er een boek over en op de bijbehorende internetsite vraagt hij internautes te helpen zoeken naar nog meer materiaal.

Jeu de boules is voor zover bekend niet door andere landen geclaimd. Het moet een mooi jaar geweest zijn toen het spel met de boules ontstond. Zeker al in de oudheid op méditerrane pleintjes gespeeld. Jaartallen doen er niet toe, ook bij de geboorte zal het oude gezegde gebezigd zijn 'Le jeu n'a pas d'autre sens que lui même'. Regels waren vooral plaatselijk, de ballen van steen of ijzer, in barre tijden desnoods van hout. In 1792 vielen tijdens een toernooi in Marseille met kennelijk bijzonder zware ballen nog 38 doden...

De naam pétanque stamt uit 1910. Tijdens een potje met pastis in La Ciotat bedacht Ernest Pitiot voor zijn rheumatische vriend Jules le Noir dat het makkelijker was met beide voeten tegen elkaar te gaan staan. In het provencaals, de lengo prouvençalo heet dat ped tanca (pieds joints). Vandaar.