Dick en France

Espelette

2011-10-10T23:39:00.002+02:00

Chipirons, axoa, angulas, exotische namen voor bijzondere gerechten. De Baskische keuken is in zwang. Bakermat in het zuidwesten van Frankrijk, overgaand in de noordelijke heuvels van Spanje. Met een eigen karakter van cultuur en gastronomie tegen de globalisering in. Niet alleen de Baskische taal wordt in ere gehouden, ook traditionele gerechten zijn nog steeds populair en zie je elders in Frankrijk steeds vaker op de kaart.

Hart van de Baskische keuken is de piment d'Espelette. Een gedroogd klein pepertje dat vooral in poedervorm gebruikt wordt. Ruikt naar paprika, smaakt naar peper, maar is niet overdreven heet. Zo speciaal dat Frankrijk er een speciale Appellation d'origine Contrôlée voor heeft. Hèt keurmerk voor de betere eetwaar en sinds 2002 zelfs een beschermde productnaam. Vijf eeuwen geleden kwam het pepertje met Spaanse buit mee uit Zuid-Amerika. Sinds 1650 is het dorpje Espelette, op een steenworp afstand van de Spaanse grens, het centrum van de teelt van het hete dondertje. Je kunt het behalve als poeder ook krijgen als puree of in geleivorm. Let op, de zomermaanden is 't er loeidruk.

Culinaire magazines in Frankrijk roemen de Baskische keuken om de authenticiteit, het vasthouden aan gekende principes. Maar eetschrijvers zijn ook niet bang om de topchef te zoeken in Spaans Baskenland. Reserveer daarvoor bij Luis Andoni Aduriz in restaurant Mugaritz (2 Michelinsterren). Je vind Luis in het dorpje Errenteria, een kilometer of tien over de grens bij Hendaye. Schrik niet van de rekening.

Toch in Parijs, stap dan binnen bij Inaki Aizpitarte. De chef van bistro Chateaubriand in het 11e arrondissement is een regelrechte hype. Afkomstig uit Hendaye en geprezen in vele bladen. Voor pakweg 70 euri met wijn en koffie krijg je het ultieme Baskenland op je bord. Inaki durft zelfs een dessert te maken met piment d'Espelette. Dat wordt dan een Pot de crème chocolat-piment. Stevig hapje met manjari chocola uit India. Wel reserveren, want Tout Paris staat op de stoep.

Even iets minder bij kas? Een paar deuren verder kun je zijn tapa's genieten in de trendy Dauphin.

Kijk hier naar Inaki

Ruimtegruis

2011-10-08T23:33:00.001+02:00

Vanavond was het weer vuurwerk in de bovenlagen van de atmosfeer. De Draconidenzwerm kwam langs. Een buitenaardse stofwolk, restanten van een komeet die in 1900 voor ’t eerst even langs wipte. Ongevaarlijk, want het gruis is vaak niet veel groter dan een zandkorreltje en botst met minstens 80.000 km per uur op de bovenste laag van de dampkring. Door de wrijving op een hoogte van 120 tot 80 km verbrandt het spul (meestal) volledig. Bovendien gaan luchtmoleculen gloeien waardoor een lichtspoor ontstaat.
Doe een wens maar vertel ’t aan niemand, leerde je als kind.

Soms zijn de korrels groot genoeg om te overleven en bereiken het aardoppervlak. Dat heet dan een meteoriet. In Nederland zijn sinds 1650 slechts vijf meteorieten met zekerheid geborgen. De grootste had zelfs een gewicht van 7 kilo en viel in juni 1843 in Blauwkapel bij Utrecht.

ruimtegruis...

Frankrijk kent 67 beschreven meteorieten, waaronder die uit 1806 bij Alès (toen nog Alais). De bekendste èn de grootste viel in 1492 in Ensisheim in de Elzas. Een brok steen van 150 kilo zou een geweldige krater hebben geslagen. De restanten werden drie eeuwen in de kerk bewaard als geschenk uit de hemel. Het stuk wat nu nog in het dorp te zien is (rechts) weegt echter slechts 55 kilo.
Geloof en meteoriet hebben kennelijk in gelijke mate te lijden onder erosie.

200 miljoen jaar geleden was de inslag ietsje heftiger bij het plaatsje Rochechouart in de Bas-Limousin. Een krater met een diameter van 23 km was het resultaat. De meteoriet zelf is bij de geweldige klap totaal verdampt. Onderzoekers schatten dat hetzelfde gebeurde met 13 kubieke kilometer rotsen, terwijl nog eens 66 km3 finaal is gesmolten. De beroemde météorite van Rochechouart leverde in de nieuwe tijd de steensoort breccia, waarvan het plaatselijk kasteel, de kerk en andere gebouwen zijn opgetrokken.

Chateau de Rochechouart op de kraterrand

Wat je noemt een hemels geschenk....

Anti glamour

2011-10-05T23:23:00.000+02:00

Jeanne Moreau

Morgen opent in het Parijse tentoonstellingscomplex Port de Versailles de Salon de la Photo. De aandacht gaat daarbij ten onrechte uit naar kiekjes geschoten door de zelfbenoemde icoon Karl Lagerfeld.
Veel belangrijker is het opvallende werk van anti-glamour fotograaf Olivier Roller.

Olivier Roller

Een beetje Franse prominent is door zijn lens geobserveerd, maar het creatieve resultaat ontstaat veelal in de donkere kamer. Hij toont bij zijn modellen de uitdrukking van macht, van zelfbewustzijn, van zekerheid. Maar ook de onafwendbare aftakeling.
Vrijwel allemaal Franse mannen en vrouwen die het gemaakt hebben, aan de top zijn gekomen in politiek, zakenwereld, media, sport en kunst. Le pouvoir et l’influance.

Roller heeft voor weekend en vakantie een optrekje om de hoek, in de Cévennes. Daar maakt hij sinds 2000 elk jaar een portret van Juliette. Te zien in Parijs hoe dit sprietige en verlegen buurmeisje groter is gegroeid. Wanneer je er oog voor hebt, is alles dichtbij waard om vast te leggen.

Juliette is ook op http://www.olivierroller.com/juliette-grand.html

Foto's Olivier Roller ©

Oorlog

2011-10-02T23:17:00.001+02:00

Vanaf morgen is het langs de Franse wegen oorlog. Maar wel een strijd waar de automobilist garen bij kan spinnen. De benzinereus Total opent in de omgeving van Parijs haar eerste discount tankstations onder de naam Total Acces. Even vol gas naar Rocquencourt (Yvelines) of Gennevilliers (Hauts-de-Seine) en je bent koopman, beloven de ronkende aankondigingen. Prijzen waarvan de grote supermarkten wakker gaan liggen. Die zijn nu nog goed voor 60% van de markt, maar met een geur van inferieure kwaliteit rond de neus.

Tot 2014 worden 600 van de ruim 4000 bestaande Total stations omgebouwd. Ook de Elf-stations worden overgeschilderd, dat oude merk wordt geschiedenis. Grijs en oranje de huisstijl en service hoog in het vaandel. Tanken moet je nog wel wel zelf doen.
Niet je geld door een luikje schuiven bij de super, maar binnen in de winkel afrekenen. Volgeladen met koek-en-zopie en wat daar nog meer aan goedkope handel wordt uitgestald. Wat we onder service moeten verstaan zal nog blijken, al stemmen de ervaringen in vergelijkbare locaties niet tot vreugde.

Total doet ons overigens geloven dat het een echte Franse benzineboer is. Maar het was de Belg Emile Francqui die in 1922 aan de wieg stond van Petro-Fina en twee jaar later bij zijn zuiderburen de Compagnie française des pétroles in de benen hielp. Begin jaren dertig werd olie uit het Midden Oosten gehaald voor eigen raffinaderijen in Normandië (Le Havre) en de Provence (Etang de Berre). Onder de vlag Fina werd benzine aan de man gebracht, pas in 1954 werd het merk Total op eigen tankstations ingevoerd.

In 2000 werd het merk 'wereldberoemd' toen de gestrande tanker Erika de Bretonse kust voor lange tijd aan het zicht onttrok...

Première Dame

2011-09-26T23:46:00.001+02:00

Sinds Sarkozy het presidentiële pluche mag genieten, is zelfs voor Franse begrippen de aandacht voor de Première Dame tot grote hoogte gestegen. Vooral nu er weer een klein Sarkozietje op komst is, krijgt zijn Carla in de media een aandacht die voorheen slechts was voorbehouden aan een Amerikaanse First Lady. De bladen zullen de komende weken de omvang van haar buik zeker benutten om de oplagecijfers eens flink op te poetsen.

Het fenomeen eerste dame dateert van 1959, toen Yvonne de Gaulle naast haar generaal geroepen werd een toontje mee te zingen. Door de persoonlijkheid van Charles vertoefde zij doorgaans bijna letterlijk op twee passen achter haar gemaal. De invloed van Tante Yvonne, zoals de Fransen haar noemden, was dan ook vrijwel onzichtbaar. Haar altijd donkere kleding maakte dat beeld ook waar. Ze was niet graag in het Parijse paleis, dat ze een maison sans joie noemde, en bleef liever op La Boisserie in Colombey-les-deux-Eglises.
Maar als toonbeeld van modelechtgenote van het staatshoofd bestierde ze het Elysée plus personeel voorbeeldig en gaat nu nog door als de zuinigste van alle bewoners.

Yvonne zorgde als een moeder voor de grote Charles. Bekend is de anekdote dat zij bij officiële banketten de sommelier opdracht gaf het glas van de generaal maar af en toe te vergeten. Bij de mislukte aanslag op de president, 22 augustus 1962 in het dorpje Petit-Clamart, zat zij ook achterin de Citroën DS 19 (links). Bij het ongedeerd uitstappen was haar eerste vraag "Les poulets n'ont rien?". Even dachten de begeleidende gendarmes dat zij voor kippen werden uitgemaakt, maar Yvonne doelde op het net gekochte gevogelte in de achterbak, bestemd voor het déjeuner.

Kritiek was er wel wanneer zij afhaakte als begeleidster van het damesprogramma bij officiële staatsbezoeken. Dat werd dan opgedragen aan de vrouw van de premier of een minister. Gemor bij de eigen delegatie, maar ook vaak bij de hoge bezoekers. Charles reactie was een minzame glimlach, zoals hij ook instemde met haar weigering om met journalisten te praten of voor camera's te verschijnen. Zelfs nu zijn haar afbeeldingen op Google zeldzaam. Yvonne had geen behoefte de nieuwsgierigheid van de Fransen te bevredigen. Misschien werd ze daarom wel met liefde Tante genoemd.

Tante Yvonne overleed in 1978, negen jaar na haar echtgenoot.

Uitbuiken

2011-09-23T14:14:00.000+02:00

Na het jaarlijkse immens populaire Fête de la Musique in de zomer, krijgen de Fransen vandaag voor de eerste keer een nationaal eetfeestje. Initiatief van Frédéric Lefebvre, staatssecretaris voor het toerisme en ongetwijfeld lekkerbek. Vorig jaar mocht hij al uitbuiken nadat het repas gastronomique français door UNESCO tot werelderfgoed was uitgeroepen.

Op zo’n 3000 plekken moet het Fête de la Gastronomie de tongen strelen. Van een Provençaals menu van € 15 voor 550 hongerigen bij het Palais des Papes in Avignon tot een gigantische cassoulet languedocien op de eerste verdieping van de Eiffeltoren. En cultuurminister Frédéric Mitterrand gaat in het veelbekeken kookprogramma Un dîner presque parfait op de zender M6 proberen zijn ballen warm op het bord te krijgen.

Ongetwijfeld wordt dit de zoveelste commerciële ‘traditie’, nu om de goedgelovige buitenlander eetlokalen in te lokken. De dagelijkse prak als werelderfgoed op de kaart. Alsof Franse koekenbakkers het beter doen dan alle keukenpieten in de andere 190 UNESCO-landen. Dat krijg je wanneer op het boekenplankje alleen de Guide Michelin de France prijkt.

Beperk je tot waar je goed in bent: Disneyland en dure horloges.
Zo hield een Franse journalist zijn landgenoten voor, kennelijk niet goed bekomen van zijn repas gastronomique…

Barokke boezem

2011-09-20T13:29:00.001+02:00

In de 13e eeuw was het leven voor Franse vrouwen een boel simpeler dan vandaag. Hoe je er uitzag werd namelijk vastgelegd in regels, opgesteld door mannen. Rechters en adellijke baasjes schreven voor wat wel en niet kon. Bedoeld om de goede zeden te bewaren, tegen overbodige luxe en vreemde invloeden van (toen al) immigranten. Maar het voornaamste doel was om klassenverschillen in stand te houden.

In de betere klasse verborgen vrouwen zich buitenshuis vaak achter een masker, later vervangen door de voile. In tegenstelling tot Italiaanse signoras toonde madame nooit haar echte haar. Een gewoonte die in de 16e eeuw ook door mannen uit de hogere standen werd overgenomen. Gouden tijden voor pruikenmakers.
Twee eeuwen later werd de vrouwelijke vorm vooral bepaald door de corsettenindustrie.
Slankheid gegarandeerd door lijfjes met stalen veren van een halve meter. De barokke boezem prominent in beeld.

Mode is nu het uithangbord van de consumptiemaatschappij. Tijdschriften, televisie en bovenal de grands magasins bepalen twee keer per jaar hoe we er uit gaan zien.

De oogst van najaar 2011 was dezer dagen te zien op de Parijse Boulevard Hausmann, waar Les Galeries Lafayette met 700 modellen le plus grand défilé du monde scoorde. Hoezo crisis?

Ochtendeitje

2011-09-15T13:00:00.001+02:00

Vanochtend sprong het ochtendeitje plotseling een centimeter omhoog uit z'n dopje, rustig slapende poes Minou donderde van een krukje en in de buurt begonnen honden vervaarlijk te blaffen. De eerste gedachte was een verschijning van Uri Geller, doch deze verdween terstond in oorverdovend geraas. Een Mirage 2000 van La Force doorbrak juist boven ons de geluidsbarrière. Dat gebeurt hier vrijwel wekelijks en de piloot hoeft er kennelijk geen toestemming voor te vragen, zoals in NL. Daar mogen de top guns slechts over de top wanneer vermeende terroristen het luchtruim binnendringen.

Zestig jaar geleden dacht men dat een vliegtuig uit elkaar zou vallen wanneer het de snelheid van geluid zou bereiken. Zelfs hooggeleerde deskundigen riepen dat een piloot zich tegen de geluidsmuur te pletter zou vliegen. Een toestel dat vliegt bouwt namelijk een soort drukgolf op. Wanneer het dan sneller dan het geluid gaat, dus supersonisch, krijgt de golf de vorm van een kegel. Bij het passeren van dit golffront hoor je een geweldige explosie of, wanneer je doof bent, zie je eieren springen of katten vallen.

De eerste mens die dit probeerde was dus je reinste waaghals met ware doodsverachting. Op 14 oktober 1947 stapte de Amerikaanse jachtpiloot Chuck Yeager (links) in een experimenteel X-1 raketvliegtuig. Om al wat snelheid te krijgen hadden ze hem onder een groot vliegtuig omhoog gebracht. Toen hij losliet en zijn teller rond de 1080 kilometer per uur aanwees, gebeurde het. De inmiddels gepensioneerde brigade-generaal kan het nog steeds navertellen, dus einde mythe. Van deze eerste supersonische vlucht bestaan nog bewegende beelden.

Het wachten was op supersnelle camera's om het verschijnsel ook echt zichtbaar te maken. De foto toont een kegelvormige wolk, die ontstaat door condensatie van waterdruppeltjes achter de vleugel.

Jammer voor Chuck bleek veel later dat hij niet de eerste was. De Duitse gevechtspiloot Hans Mutke heeft op 9 april 1945 met zijn Messerschmidt Me-262 (de eerste operationele straaljager) bij Innsbruck het kunstje in een duikvlucht al uitgehaald.
De Duitse Luftwaffe had het rond die tijd echter te druk om er een filmpje van te maken...

Breinstormen

2011-09-13T23:17:00.000+02:00

Fransen zijn gek op labels. Het opplakken van een medaille of ander wonderlijk kenteken, voor wat dan ook, is een nationale sport. Wereldwijd bekend is de jaarlijkse gewoonte om sterren, koksmutsen of overige keukenattributen uit te delen voor een bijzonder geslaagde avondprak. Menig restaurateur schiet in een diepe eindejaars depressie wanneer de naam van zijn etablissement rond deze tijd nog nergens is genoemd. Bizar is het verhaal van chef Bernard Loiseau uit Saulieu in de Bourgogne. Het verlies van één ster van bandenfabrikant Michelin (hij had er drie) betekende zijn laatste avondmaal. Loiseau vertrok voorgoed, op weg naar het hemelse gerecht.

In het wijnschap bij de super nauwelijks nog een flesje zonder medaille. Je krijgt sterk de indruk dat na al het proeven op een wijnconcours de ernst het aflegt tegen de alcoholische luim. Gouden en zilveren plakken zijn verdeeld, de rest dan maar een medaille de bronze. Thuis eenmaal geopend is de afdronk veelal de schaduw die de kater vooruitwerpt.

Ook Franse dorpen worden gelabeld. We kennen al jaren Les plus beaux villages de France en een bordje Village Fleurie is ook zo gemaakt. Geen idee wie die laatste bedenkt of beslist, wellicht een gevolg van een lange nazit door de gemeenteraad.

De Gard (30) kent slechts twee dorpen die tot de mooiste van Frankrijk behoren, La Roque-sur Cèze (boven) en Aiguèze. Beetje weinig. Dat dachten ook de gewaardeerde opperhoofden van dit departement. Dus het kampvuur wat opgestookt, een extra slok vuurwater en al breinstormend kwam een paar jaar geleden het lumineuze idee bijna vanzelf.
Village de Caractère moest het worden. Et voila, een dampend nieuw label voor de Gard.
Saint-Martial, Dourbies, Vézenobres, Lussan, Barjac en Goudargues mochten de borden bestellen, de folders herdrukken en sites updaten. Op weg naar ongekende stromen bezoek en overvolle parkeerplaatsen. De lijst is inmiddels fors uitgebreid en het duurt niet lang of ieder dorp heeft een etiket.

Ons rustig dorpje Aigremont koestert intussen vuige plannen voor een bedrijventerrein.
Het zo door de 400 inwoners gewaardeerde Village Tranquille wil de wereld kennelijk veroveren als Village Actif.
Van groot genot naar grof geld...?

N'oubliéz jamais

2011-09-11T12:49:00.001+02:00

"Het idee was om de aanval te laten zien als onuitwisbaar collectief beeld op ons netvlies. Na tien jaar leeft de uitzonderlijk sterke visuele impact nog steeds in ons geheugen en onderbewustzijn. Verbijstering en vervreemding reflecteren wat wij allen voelden toen het gebeurde. Bang. Onbegrijpelijk. Oorlog? Tegen wie..?"

Seb Jarnot is een Franse graficus-illustrator en werkt voor Le Monde, Libération en The Financial Times.

Kijk hier voor meer werk

Flammkuchen

2011-09-09T23:58:00.000+02:00

Een reis van NL naar de Gard verloopt doorgaans redelijk voorspelbaar met een hoog autoroute-gehalte. Ga dus eens vreemd en pak het Zwarte Woud mee. Kom je in het departement Alsace weer chez nous. Hoewel, beetje Frans, veel meer Duits. De overgang van de uitlopers van het Schwarzwald verloopt bijna ongemerkt. Zelfde bouwstijl, veel pastel aan de gevels, vakwerk en op beide oevers van de Rijn uitgestrekte wijnvelden. Overal netjes aangeveegde dorpjes. Sommige plaatsnamen zijn haast identiek, slechts de nummerborden verraden waar je bent.

De Imbiss aan Duitse kant nodigt al uit voor een Flammkuchen, een specialiteit van de Alsace. Aan de andere kant van de grens zelfde recept in een keurige tijdloze Gasthof. Uien, spek, varkensvet, deeg, room, kaas en nog wat. Daar kom je de oorlog mee door, maar op een autotocht ligt het uren in de buikstreek te vervelen.

Een grensgebied en eeuwenlang omstreden. In de 17e eeuw een zelfstandige Franse provincie, maar na de door Pruisen in 1870 gewonnen oorlog 49 jaar lang als Elsass-Lothringen deel van het Duitse keizerrijk. Veel bewoners protesteerden zonder succes tegen de bezetting of verhuisden naar het Franse stadje Belfort. Bij de Vrede van Versailles na de eerste wereldoorlog ging het gebied terug naar Frankrijk, maar werd in 1940 door Hitler en trawanten weer onder de voet gelopen. In 1942 werden de inwoners officieel Duitse staatsburgers.

Verzet werd onderdrukt, doodstraffen voor hulp aan Franse ontsnapte krijgsgevangenen (Strassburger Neueste Nachrichten uit januari '43) en jonge mannen werden opgeroepen in het Duitse leger. In maart '45 werd Alsace weer Frans en opeenvolgende regeringen hebben alles in het werk gesteld om Duitse invloeden uit te bannen.

C'est chic de parler français, luidde jarenlang de slogan. Het Elsassisch, een Duits dialect, heeft de jaren desondanks doorstaan en wint aan populariteit.

Jarenlange Duits bestuur en sterke regionale parlementen zorgen ook nog steeds voor afwijkende regelingen. Sociale- en gezondheidsverzekeringen zijn gunstiger dan in de rest van Frankrijk en scheiding tussen kerk en staat is minder drastisch. Zo worden katholieke, lutherse, calvinistische en joodse geestelijken door Parijs betaald en hangen kruisbeelden in rechtszalen, wordt godsdienstles op openbare scholen gegeven en heeft de universiteit van Strasbourg een theologische faculteit.

Zelfs Sarkozy heeft deze privileges moeten gedogen, om het eens politiek correct te zeggen.
Op straatnaambordjes staat het Frans vaak op de tweede plaats.
Parijs is ver weg...

Viriele ega

2011-09-06T14:11:00.000+02:00

Château de Grignan

Ondanks haar fraaie vormgeving is Marie de Rabutin-Chantal niet, zoals veel andere adellijke dames, beroemd geworden door een rijk liefdesleven. In 1626 geboren in Parijs in een oude Bourgondische familie verliest ze nog voor haar tiende jaar vader en moeder. Groeit daarna op in de literaire familie Coulanges van haar moeder, waar ze zelf ook haar talent als schrijfster ontdekt.

Marie wordt in 1644 Madame de Sévigné, zoals ze de geschiedenis in zal gaan. Het huwelijk met de Bretonse Henri marquis de Sévigné duurt echter niet lang, want de viriele ega laat zeven jaar later het leven in een duel met de man van zijn minnares. Marie achterlatend met zoon Charles en dochter Françoise, door tijdgenoten wel omschreven als het mooiste meisje van Frankrijk (rechts). Wanneer deze trouwt met de graaf van Grignan en naar zijn kasteel in de Provence vertrekt, ontwikkelt zich tussen moeder en dochter een beroemde briefwisseling.

25 jaar lang, vaak twee tot drie keer per week, schrijven moeder en dochter elkaar. Helaas zijn slechts de brieven van moeder Marie bewaard gebleven. Alom geprezen om het literaire gehalte en de kunst van vertellen. Vol van een persoonlijke, soms mondaine, kijk op historisch getinte anekdoten. Maar vooral met intermittences du coeur, hartstochtelijke beschrijvingen van afscheid en weerzien.

Madame de Chévigné overleed in 1696 in het renaissance kasteel van haar dochter. Op de Place Chévigné in Grignan zie je haar in steen terug.

Châteu de Grignan (ook wel genoemd Petit Versailles) is sinds 1979 eigendom van het departement Drôme en kan worden bezocht.

27 heiligen

2011-09-03T23:57:00.000+02:00

Al in de Middeleeuwen kende Frankrijk wetten die de dagelijkse werktijden regelden. Vaak gekoppeld aan rituelen in de katholieke kerk. De kerkklok als fabriekshoorn avant la lettre. Zo moest nachtarbeid stoppen op de eerste slag van de angelus. Gemiddeld werd in de winter een uur of acht gewerkt, ’s zomers liep dat op tot soms wel veertien uur. Wel met twee pauzes om het trommeltje van thuis te legen. De gildes of confréries sloten daarvoor contracten af met de maître van een bedrijf.

Werken voor een patron leek dus veel tijd op te slorpen, maar over een jaar gerekend viel dat reuze mee. Katholiek zijn in de Franse Middeleeuwen had zo z’n voordelen. De zondag was een vrije dag en moest aan kerkbezoek worden besteed. Dan kreeg je feesten van de apostelen, Hemelvaart, Paas- en Pinkstermaandag, Kerstmis plus twee dagen erna, Allerheiligen en Allerzielen. En niet te vergeten minstens zevenentwintig heiligen.

Machtige gildes kregen het zelfs voor elkaar om daar 52 zaterdagen bij te scoren, de verjaardag van de maître en zijn vrouw, die van de baas van de confrérie, de patroonheilige van de parochie en de dag voor én na plaatselijke feesten en jaarmarkten.

Schaduwzijde van al die festiviteiten was de verplichting om op die dagen je gezicht te laten zien voor het altaar. Afgewongen door de pastoor, die in feite de echte baas was.

Rentrée

2011-09-01T13:53:00.000+02:00

Augustus voorbij, de R is in de maand. De R van rentrée. Het leven in Frankrijk weer op gang. Maandag gaan de kindertjes naar de basisschool, een paar dagen later volgen de groten op de collèges. Supermarchés vol schoolspulletjes. De boodschap is helder. Alles moet worden vernieuwd. De rugzak te klein voor alle nieuwe boeken. Natuurlijk de agenda. Ook hier inmiddels in tientallen gedaantes. Dan de Bescherelle. Uitgever Hatier verpakt elk jaar de onmisbare boekjes vol grammatica in een vrolijk jasje. De Petit Robert 2011 niet vergeten, je eigen woordenboek. Die van 2010 in de poubelle, kun je je niet mee vertonen. Nog geen encyclopedie? De Essentielle Hachette is het minste. Geen rentrée zonder computer. Een schootversie voor nog geen 400 euro, anders lukt 't dit jaar niet. Nieuwe outfit. De vorige hoort bij een klas lager, daar loop je mee voor imbécile.

De rentrée heeft ons in de ban. Die geldt voor iedereen. Ouders gaan weer aan de slag. Het werk wacht. Elke branche heeft z'n eigen ingang gevonden. De brievenbus puilt uit. Er moet worden gebricoleerd, huis schoongemaakt, tuin aangepakt, nieuwe schoenen, naar de kapper, sneller internet, winterkleren, de auto een beurt, verwarming vervangen, anders eten, abonnement op théater, nieuwe vriendin...

De Franse politiek begon twee weken geleden al met z'n rentrée. De eerste barricades werden opgericht. Volgend jaar verkiezingen voor een nieuwe president. Sarkozy in nauwe schoentjes wegens de affaire Bettencourt. Links is er nog niet uit wie zijn plek moet innemen. We hebben maar 10 maanden, volgend jaar juli gaat alles weer twee maanden heel erg op slot. Slaapt Frankrijk weer lekker in en zal blijken dat alles nog steeds hetzelfde is.

De rentreé heeft plezierige gevolgen voor de achterblijvers dans le sud. Zonder reservering een plekje in het favoriete eethuis . Normale prijs voor een petit café op het terras. Overal parkeren. Op het strand zie je de zee weer. Restaurants met een nieuwe kaart. De super heeft weer genoeg verse melk. Die werd de afgelopen 8 weken steeds vroeger door Nederlanders naar hun camping gesjouwd.

Vive la rentrée!

Public-privé

2011-08-29T23:16:00.002+02:00

Ouders hebben in Frankrijk de keuze om kinderen naar een publieke school van de staat te sturen, zeg maar openbaar onderwijs, of naar een école privé. Dat is geen privé leraar, maar een school van een particuliere organisatie. In de Franse praktijk meestal katholiek, hoewel godsdienstlessen niet altijd verplicht zijn.
Bijzonder in een école public is de ooit zwaar bevochten laïcité, de scheiding tussen kerk en staat die in 1905 bij wet ook voor het onderwijs is vastgelegd. De laatste jaren veelbesproken en nog niet zo lang geleden uitmondend in een verbod van religieuze symbolen in de publieke school. Door sommigen nu ook wel vertaald als: de staat is van de ongelovigen, de rest wordt geduld. In ieder geval kruisje, burka of hoofddoekje achterlaten in het fietsenhok.

Keuze van de ouders is vrij, maar publiek betekent in principe verplicht binnen de woonsector. De meeste privé scholen werken sous contrat met de overheid. Leraren worden dan door Parijs betaald en het leerprogramma is hetzelfde als op de publieke school. Wanneer een school dat niet wil, kiest het bestuur voor hors contrat. Het grootste deel van de kosten moet dan wel door ouders worden opgehoest.
Het beeld bestaat dat de meestal wat kleinere privé scholen beter onderwijs geven. De prestatiedrang is er wat groter, de school moet met goeie examenresultaten de naam hoog houden. Dat speelt vooral op het lycée, doorgaans de opstap naar hoger onderwijs.
Overheid en publieke scholen bestrijden dit beeld met graagte. Een aantal jaren geleden bleek dus uit een groot (overheids) onderzoek dat schoolresultaten voornamelijk het gevolg zijn van het sociale en professionele milieu van de leerling. Papa en mama doorgeleerd en een goeie baan, dan zit je gebeiteld.

Op basis van criteria van het ministerie van onderwijs heeft deze zomer het weekblad L'Express dus op 1865 publieke en privé lycées gemeten hoe de vlag er bij staat. Het aantal geslaagden telde zwaar, maar ook werd meegewogen of scholen kinderen af- of doorverwijzen om hun slaagpercentage op te krikken. En zie: het algemene beeld is bevestigd. In de top 10 uitsluitend privé scholen.
Voor de absolute winnaar moet je verhuizen naar het noordelijke
Bar-le-Duc (Meuse). Daar ligt op het katholieke Lycée Saint Louis een 99% slaagkans voor je nazaten.

Voor de volledigheid de top 3:
1. Lycée Saint Louis - Bar-le-Duc (Meuse)
2. Lycée Sévigné-Saint Louis - Issoire (Puy-de-Dôme)
3. Ensemble Scolaire Lamartine - Belley (Ain)

De match public-privé kent voorlopig geen eindsignaal...

DOM TOM

2011-08-25T22:56:00.001+02:00

Niet de nieuwste versie van het populaire navigatiesysteem. Wel een afkorting, waar ze hier zo verzot op zijn. Voor prachtige stukjes tropisch Frankrijk, voormalige koloniën en de favoriete overzeese vakantiebestemming van heel veel Fransen.

Een Département d'Outre Mer (DOM) is een volwaardig deel van de republiek, net als bijvoorbeeld een Frans departement. Er zijn er vier: de Caraïbische eilanden Guadeloupe en Martinique, het aan Suriname grenzende Guyane en vulkaaneiland Réunion in de Stille Oceaan, oost van Madagascar.

Deze vier gebieden zijn zó Frans dat ze ook deel uitmaken van de Europese Unie. Ze worden bestuurd door een prefect en het locale parlement heet net als hier een Conseil Général. Je drinkt er je pastis, betaalt met de euro en wordt door gendarmes in het vertrouwde uniform op alcohol gecontroleerd. En Miss Martinique doet straks in december gewoon een gooi naar Miss France 2011.

Bij een Territoire d'Outre Mer (TOM) is het wat ingewikkelder. Dat ligt vooral aan de afwijkende status van deze vijf:
* Saint-Pierre et Miquelon, een kleine archipel ten oosten van Canada, ook deel van de EU, met een eigen statuut, aparte bevoegdheden en bestuurd door een prefect.

koning Lavelua van Wallis

* Wallis et Futuna, archipel in de westelijke Stille Oceaan. Een bijzondere status, want het bestaat uit drie monarchietjes met elk een koning als staatshoofd. Er is geen gemeentebestuur of commune en oude gebruiken spelen een belangrijke rol in de besluitvorming. Een administrateur vormt de verbinding met Parijs.
* Mayotte, noordoost van Madagascar, bestaat uit twee eilandjes met voornamelijk een moslimbevolking en heeft ongeveer de structuur van een département, inclusief een prefect.
* Saint-Martin is het noordelijke deel van het eiland Sint Maarten (Nederlandse Antillen), ook onder een prefect. Deze bestuurt tevens het eilandje Saint-Barthélemy, 25 km verderop.
* Polynésie française bestaat uit vijf archipels in de Stille Oceaan, verspreid over 2,5 miljoen km2. Het bekendste eiland is Tahiti, waar ook de president zetelt. Het is een autonoom deel van Frankrijk, dat wordt vertegenwoordigd door een Hoge commissaris.

déjeuner op Tahiti

Anders is de structuur van Nouvelle-Caledonie, een eilandengroep 1500 km oost van Australië. Autonoom, op eigen verzoek verbonden met Frankrijk. In 2014 gaat de bevolking naar de stembus vóór of tegen echte onafhankelijkheid. Intussen zorgt een Hoge Commissaris voor de Franse belangen.
Vergeten we niet de 130 warme lijven die in het ijskoude zuidpoolgebied toeven of op een aantal eilandjes daar in de buurt. Officieel Terres australes et antarctiques française (TAAF). Ze hebben de ruimte op 4,2 miljoen km2, die in de winter aangroeien tot het dubbele.

Minister van binnenlandse zaken François Baroin heeft al deze confettis de la République in zijn portefeuille. Altijd goed voor een reisje en korte broek mee...

Tweedekker

2011-08-22T23:52:00.001+02:00

Balzac in 1842 op één van de eerste foto's

De Franse schrijver Honoré de Balzac was in eigen land in de eerste helft van 19e eeuw één van de best verkochte auteurs. De in Tours geboren veelschrijver (alleen al in de serie Comédie Humaine pende hij ruim 80 titels bijeen) was dus voor het buitenland gewild jachtterrein. Door het ontbreken van een internationale overeenkomst over auteursrechten ging vooral een aantal Belgische en Nederlandse uitgevers met zijn werk aan de haal. Voor de romancier, voorganger en inspirator voor latere realisten, was in 1834 de maat dan ook vol.

In zijn beroemde Lettre aux écrivains français du XIXe siècle nam hij de leiding van het verzet tegen de contrefacteurs en kreeg steun van beroemdheden als Alexandre Dumas, Victor Hugo en George Sand. Toch duurde het tot 1852 voordat de Franse schrijvers hun gelijk haalden en de graaiende uitgevers in de Lage Landen hun lucratieve handeltje zagen stranden.

Balzac zelf werd door zijn Franse literaire tijdgenoten fel bekritiseerd toen hij 1836 als eerste een roman als feuilleton publiceerde in de net opgerichte Parijse populaire krant La Presse. Niet chique genoeg. Maar het bleek een gouden greep, want vanaf dat moment steeg ook zijn eigen populariteit tot grote hoogte. Zelfs Charles Dickens volgde in Engeland zijn voorbeeld.

Met La Presse liep het op 10 mei 1927 overigens slecht af. Op die dag publiceerde de krant met veel tamtam de allereerste geslaagde Franse vlucht over de Atlantische Oceaan door Charles Nungesser en François Coli in hun Oiseau Blanc. De tweedekker heeft de overkant echter niet bereikt en het wrak is nooit gevonden. Het betekende wel het failliet voor La Presse.

Inlijving

2011-08-19T23:10:00.001+02:00

Gisteren was het 200 jaar geleden dat in Nederland iedereen een officiële achternaam moest hebben. Onze voorouders leefden toen in de Franse Tijd, zoals dat nog steeds keurig heet. In feite was het natuurlijk een ordinaire bezetting, maar dat terzijde. Koning Louis Napoleon (rechts), jonger broertje van de Franse keizer, kreeg in 1810 ruzie met hem. Inlijving bij Frankrijk was het gevolg en een jaar later werd ook in de Lage Landen de Code Civil ingevoerd. Zeg maar het Franse burgerlijk wetboek.

Frankrijk zelf had al zeven jaar eerder spelregels vastgesteld:
36 wetten die in de wandeling de Code Napoleon werden genoemd. Niet dat de keizer er zelf veel werk aan heeft gehad, hij was alleen opdrachtgever. Door de latere Napoleontische oorlogen is de Franse regelgeving wel vaak de basis geweest voor wetten in andere Europese landen. Dus ook van de verplichting een officiële achternaam te hebben.

In de vijfde eeuw hadden de Germaanse stammen in Frankrijk en de Nederlanden een éénnaamsysteem. Iedereen kreeg een verschillende naam, zodat de boel een beetje overzichtelijk bleef. In de Middeleeuwen werd dat vervangen door het tweenamensysteem, een voor- en toenaam. Vóór de Franse revolutie hadden de meeste inwoners dus al twee namen, geregistreerd in kerkelijke registers.

Het was juist die revolutie die eind 18e eeuw de opmaat werd voor de burgerlijke stand in handen van de republiek. Geboorte, naamgeving, huwelijk en overlijden werden onttrokken aan de ‘gehate’ kerkelijke organen.

De pastoor moest voortaan duimendraaiend toekijken hoe vrijheid, gelijkheid en broederschap aan zijn kerkdeur voorbijgingen.

Marianne

2011-08-15T23:35:00.000+02:00

Het zinnebeeld van Frankrijk is een vrouw en niet zomaar één. Marianne, gevormd naar het schilderij van Eugène Delacroix, die haar aan het Franse volk schonk na de Julirevolutie van 1830. La Liberté guidant le peuple, een allegorie van de vrijheid: de vrouw met ontblote borst, naaktheid als teken van kwetsbaarheid en dus moed. In haar handen een tricolore en een wapen. De Fransen hebben haar omarmd en nooit meer losgelaten.

Al in september 1792, midden in de echte revolutie, werd ergens in die chaos besloten dat het symbool van de nog dampende republiek een vrouw moest zijn, met speer en een rood kapje op het hoofd. Waarom? Het zou te maken hebben met de mentaliteit van de Fransen. Daarom zijn zowel 'vrijheid' (liberté) en 'republiek' (république) vrouwelijke woorden in het Frans. Historici hebben de echte herkomst nog niet achterhaald, dus elke theorie mag. Hetzelfde geldt voor haar naam, al ligt er een lijntje naar een verzetslied in het occitan uit oktober 1792, La garisou de Marianno, ergens uit de buurt van Toulouse.

Het gebruik van het symbool werd pas op 1 januari 1849 officieel toen minister van binnenlandse zaken Léon Faucher de allereerste postzegel presenteerde. Een likkertje van 20 centimes, gedrukt in 41,5 miljoen exemplaren met een (ongekartelde) Marianne aan de voorzijde. Drie jaar later, toen de familie Bonaparte haar derde keizerrijk uitriep, werd de Franse maagd weer verboden. Dus werd ze een clandestien symbool van verzet tegen het regime. Na 1870 komt Marianne weer tevoorschijn met een standbeeld op het Parijse Place de Nation. Snel gevolgd door afbeeldingen in stadhuizen, rechtbanken en andere overheidsgebouwen. Compleet met Phrygische muts, vrijheidssymbool uit de revolutie.

Honderd jaar later staan bekende vrouwen model voor de buste van Marianne, Brigitte Bardot in 1970 als eerste. Zij werd gevolgd door Mireille Mathieu, Catherine Deneuve, Inès de la Fressange en Laetitia Casta. TV-presentatrice Evelyne Thomas werd in 2003 gekozen om een tijdje aan de regeringsspijker te hangen. Pikant detail: twee concurrenten van haar waren Cécilia Sarkozy èn ... Carla Bruni!

De verkiezing van deze moderne Mariannes wordt overgelaten aan een groepje uitverkoren burgemeesters. Het levert vrijwel altijd hooglopende bonje op, met gretigheid door de media gevolgd. Wellicht omdat het bij de afbeeldingen en bustes om een prominent onderdeel van het oorspronkelijke model gaat. Zoals bij deze realistische uitvoering van Bardot. Zo te zien in ongekartelde versie.

Het was ex-premier Lionel Jospin zelf die in 1999 het bestaande logo van de republiek ontwierp. Een linkse politicus die Mariannne naar rechts laat kijken...

Fontainebleau

2011-08-13T21:27:00.003+02:00

Versailles is zeker de moeite waard, maar zo verschrikkelijk druk. Binnenkomen is al een opgave. Je schuifelt vervolgens maar wat mee met de meute, wachtend op de volgende horde. Het indrukwekkende interieur vrijwel onzichtbaar door al het volk om je heen. Hoppen van poserende Japanners (boven) naar bejaarden achter een Stars-and-Stripes vlaggetje. Zodra de leider stilstaat dromt ieder bijeen om nog wat uitleg te horen voor het dure geld. Hèt moment om toe te slaan en de lege ruimte op te zoeken. Duurt maar even, dan schuif je weer in de file. Dus kies je maar liever voor de tuinen plus een goed boek met informatie en prachtige foto's. Die je zelf met geen mogelijkheid kunt maken, behalve wanneer je een deel van de zalen afhuurt. Filmploegen doen dat voor € 100.000 per dag, vertelt een poenerige suppoost.

Nee, dan het Château de Fontainebleau (boven). Minstens zo'n mooie locatie, prachtige tuinen met koninklijke waterpartijen, grote rust zelfs op zondag en véél meer historie in de 1530 vertrekken binnen de muren. Tijd genoeg om je eigen fotoalbum te schieten en alles van dichtbij te bekijken. Waar het optrekje in Versailles vooral de sporen van feestende Louis XIV en zijn treurige Oostenrijkse Marie-Antoinette toont, loopt de tijdlijn in Fontainebleau van Francois I tot aan Napoleon III.

Het slot, in de middeleeuwen ontstaan, is vanaf 1528 door Francois I uitgebreid. Een deel van zijn kunstverzameling nam hij mee, inclusief de Mona Lisa. Veel Franse staatshoofden na hem gebruikten het Château als een van hun residenties, vooral voor jacht in de omringende wouden. Henri IV breidde het verder uit en liet een groot deel van het park aanleggen. Zelfs Louis XIV verliet in de herfst af en toe het mondaine Versailles om er te jagen. Een laatste grote verbouwing vond plaats onder Napoleon I. Ondermeer nodig omdat Paus Pius VII in 1804 kwam logeren in de hoop dat hij de keizer mocht kronen. Op het ultieme moment zette de kleine Corsicaan echter zelf de kroon op z'n hoofd. Vanaf juni 1812 zat de uit Rome in opdracht van Napoleon ontvoerde Pius er nog eens ruim achttien maanden als 'gevangene', gevolg van de machtsstrijd tussen keizer en paus over de Franse kerk.

Salle de Bal

Het Château is sinds 1927 museum en staat op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Al een paar jaar wordt er gerestaureerd om de oude luister, na tientallen jaren stilstand, te laten herleven. L'appartement du Pape, zijn behuizing met 11 vertrekken, is weer in prachtige staat èn geopend voor publiek.

De eerste tien miljoen euro werden overigens gesponsord door de Verenigde Arabische Emiraten...

Dodelijke sport

2011-08-10T23:17:00.004+02:00

Een beetje middelbare school in Frankrijk heeft een sportaccommodatie om je vingers af te likken. Neem het zuidelijke stadje Uzès. Een 400 meter athletiekbaan, overdekte hal èn voetbal/rugbyveld. Voor een olympisch zwembad kun je 20 km verder terecht in Nîmes. Bijna 60 procent van de Franse kids tussen 12 en 17 jaar doet 't bij een sportvereniging. Top-3: judo (of andere vechtsport), voetbal en basketbal. En was het niet Pierre de Coubertin die de moderne Olympische Spelen in de benen hielp?

Sporthelden schoppen het vaak ver nadat ze het trainingspak hebben uitgetrokken. Guy Drut, gouden medaille 110 m horden op de Olympische Spelen 1971, lukte het zelfs ministre de la Jeunesse et des Sports te worden in het kabinet Juppé. Jean-Claude Killy (links), drie keer ski-goud op de winterspelen 1968 in Grenoble, werd Olympisch bobo en was jarenlang de baas bij Amaury, organisator van de Tour de France. Rugbycoach Bernard Laporte werd na het succes op de WK in 2007 door Sarkozy binnengehaald als staatssecretaris voor sport.

De oude Gallo-Romeinse elite, die niet op een drupje bloed keek, had arena's en stadions en natuurlijk het wilde wagenrennen. De middeleeuwers deden 't ook liever een beetje ruig. Toernooien, waarbij groepen ruiters elkaar te lijf gingen, waren echt niet alleen voor koningen en hun ridders. Een flinke vent met paard kon roem (dus geld) oogsten en bij succes zelfs de titel chevalier. Echt linke soep was de joute équestre waarbij twee ruiters elkaar met de lans moesten toetakelen. Als 't effe kon zo bloedig mogelijk en vaak met fatale afloop. Iets minder gewelddadig was het pas d'armes, waarbij een ongewapende ruiter bijvoorbeeld brug of poort met lijf en paard moest verdedigen tegen andere bereden vechtersbazen.

In 1559 organiseerde koning Henri II in Parijs, vlakbij de huidige Place des Vosges, een joute équestre. Feestje voor dochter Elisabeth die hij net had uitgehuwelijkt aan de Spaanse koning. Zelf kwam hij in de ring tegen de kapitein van zijn Schotse garde Gabriel de Montgomery (boven). Het eerste treffen was onbeslist en graaf Montgomery stelde slim voor het er maar bij te laten. Henri wilde echter nog een rondje, maar had beter naar profeet Nostradamus kunnen luisteren. Die had namelijk voorspeld dat dit een rondje teveel zou zijn. Montgomery's lans brak op zijn harnas, een deel drong door het vizier in het koninklijke hoofd en tien dagen later was 15-jarige zoon Francois II koning. Alle toernooien en joutes werden verboden. Het hof moest voortaan de verveling verdrijven met de favoriete sport van de onfortuinlijke vader, het bedaarde jeux de paumes, de eerste vorm van tennis.

Met Montgomery (voorvader van de Britse generaal in Wereldoorlog 2) liep het ook niet goed af. Als leider van protestants verzet werd hij in 1574 op bevel van katholieke koningin Catherine de Médici op een Parijs schavot aan een touw geknoopt.
Niet zo sportief, wel zo dodelijk ...

Homokoppel

2011-08-08T23:10:00.002+02:00

Misschien wel de meest besproken en beschreven homoseksuele relatie in Frankrijk begint op 24 september 1871. Op die dag vertrekt het 16-jarige wonderkind en dichter Arthur Rimbaud (rechts) uit zijn gehate geboortestad Charleville naar Parijs. Hij is uitgenodigd door zijn tien jaar oudere grote voorbeeld Paul Verlaine, die vijf jaar eerder opzien baarde met Chanson d’Automne. Nu nog een van de bekendste gedichten in de Franse taal. Een aantal regels werd zelfs gebruikt om de de Franse Maquis in 1944 te laten weten dat de invasie in Normandië op handen was.

Verlaine, als bohémien stevig alcoholist, is nog maar net getrouwd met Mathilde Mauté wanneer de jonge Rimbaud aanbelt. Die eerste ontmoeting krijgt grote gevolgen. De dichters worden verliefd op elkaar, Verlaine verlaat twee jaar later zijn vrouw en het homokoppel vertrekt naar België en Engeland. Ze werken er als leraar Frans, schrijven gedichten en offeren een fors deel van de opbrengst aan Bacchus. Beider drankzucht blijkt de opmaat voor een dramatisch einde van de heftige maar kortstondige relatie.

Begin juli 1873 probeert Verlaine in Brussel onder invloed van absint zijn minnaar te vermoorden. Arthur Rimbaud wordt door een kogel gewond aan de pols, meldt zich bij de politie en uit is de pret. De Franse pers stort zich wellustig op de affaire en het komt tot een proces. Hoewel Rimbaud even later zijn aanklacht intrekt, wordt Verlaine tot twee jaar veroordeeld, mede vanwege zijn seksuele geaardheid. Op 8 augustus, vandaag precies 138 jaar geleden, meldt Paul Verlaine zich onder grote belangstelling bij de gevangenispoort van het Belgische Mons.

Paul Verlaine (links) en Arthur Rimbaud naast hem
Schilderij van Henri Fantin-Latour 1872

* Trailer: het leven van Verlaine en Rimbaud is in 1995 door Agniesza Holland verfilmd in Total Eclipse

Rijp en overrijp

2011-08-06T10:48:00.003+02:00

Het warme voorjaar en een relatief natte maand juni, hebben een gunstig effect gehad op de wijnoogst 2011. Kenners verwachten een groter volume dan vorig jaar, maar de kwaliteit van topjaar 2009 zal het net niet halen. Wel kunnen de vignerons minstens twee weken eerder aan de slag dan normaal. De eerste rijpe druiven worden waarschijnlijk al rond 15 augustus binnengehaald.

De start van z'n récolte bepaalt de wijnboer niet zelf. Het syndicat stelt de datum van de eerste pluk vast. Leidraad is een chemische analyse van de druif. Even loeren door de refractometer en je kent de suikerstand. De vigneron mag wel besluiten hoe lang ie de druiven nog wil laten rijpen. Soms zit tussen de vroege witte en de laatste blauwe wel vier tot zes weken.
Ideale rijpheid weet je door het suikergehalte, maar het verlies aan zuren moet ook niet groot zijn. Vakmanschap begint dus in de wijngaard, hoewel een kleine correctie in de gistkelder nog mag.
Superrijpe druiven oogsten heet de vendange tardive. Nodig: een goed jaar, een perfect klimaat, druiven door de zon gestoofd met weinig vocht, veel suiker en geconcentreerde smaakstoffen. Een hoog alcoholpercentage is het resultaat. Duitsers noemen het Spätlese.

Voor de beste dessertwijnen wordt de befaamde pourriture noble toegepast, de edele rotting (boven). Ondermeer bij de perperdure Sauternes (een Chateau d'Yquem koop je niet onder de 100 euro). Het laten rotten doet een schimmel voor je, de Botrytis cinerea. Nodig: nevelige of een beetje vochtige ochtenden, gevolgd door de zon. Dan groeit de schimmel onder de schil en de suiker ontwikkelt zich door vochtverlies. Bij de oogst worden alleen de aangetaste druiven geplukt, soms één voor één. Vandaar de stevige prijzen.

Wil je een puike dessertwijn scoren zonder direct de hypotheek te verhogen? Ga op zoek naar Vin de Paille, een 'strowijn' uit de Jura met de allure van een likeur en fors in de alcohol. Witte en blauwe druiven worden droog en luchtig opgeslagen op riet of stro en pas na Nieuwjaarsdag geperst. Dat gebeurt alleen in mooie jaren, dus het is een schaars drankje.

Rij anders eens door het dorp Arbois in die buurt, ze doen daar mooie dingen in flessen. Zoals de Vin Jaune, een nootachtig slokje van de zeldzame savagnindruif. Moet zes jaar rijpen op Bourgognevaten, maar is dan ook stevig aan de prijs. Proeven kost gelukkig niks.

Hou 't dus maar op de Paille. Kun je wat op de kop tikken, heb je voor iets meer dan tien euro een toffe avond.

Papieren zak

2011-08-04T23:43:00.000+02:00

Een week geleden werd bij Metz een nieuw wereldrekord gevestigd toen 343 heteluchtballons tegelijk het luchtruim kozen boven het vliegveld van Chambley-Bussières. Tijdens het 12e Lorraine Mondial Air Ballons, het grootste ballonnenfeestje ter wereld zeggen de Fransen, ging het oude rekord uit het Guinness Book of Records (329 vluchten) in rook op.

Terug naar 1783, toen de broertjes Joseph en Etienne Montgolfier thuis een dichtgeknoopt hemd voor de open haard zagen opbollen. Het idee was geboren. Vader Montgolfier was een rijke papierfabrikant in de Ardeche en de broers gingen met de voorraad van papa aan de slag om hogerop te komen. Op 4 juni van dat jaar lieten ze bij Annonay een papieren zak van 900 vierkante meter, geïmpregneerd met aluin, boven een vuur van wol en stro opbollen. Toen dachten ze nog dat het de rook was die voor het opstijgen zou zorgen. Desondanks werd het een succes. Het gevaarte legde in 10 minuten een afstand van twee kilometer af en omstanders beweerden later dat een hoogte van bijna 2000 meter zou zijn bereikt.

Op 19 september werd de eerste ballonvaart met levende have uitgevoerd in Versailles, in aanwezigheid van koning Louis XVI en Marie Antoinette en een menigte van honderdduizend toeschouwers. In een mand onder de azuurblauwe ballon met een doorsnede van 12 meter kregen een schaap, een eend en een haan de primeur. Acht minuten later maakte een forse windstoot een scheur in het papier en een einde aan de luchtreis van 3,5 kilometer. Het schaap Montauciel overleefde en mocht in retraite in de koninklijke dierentuin.

Al op 15 oktober volgde in Parijs de eerste bemande vlucht met natuurkundige Jean-François Pilâtre de Rozier als heldhaftige pionier. Hij haalde, nog wel aan een touw, een hoogte van 81 meter. Ruim een maand later deed hij het kunstje over zonder touw. De broers vonden het veiliger hun papieren vehikel vanaf de grond in het Bois de Boulogne te volgen...

Kommer en kwel

2011-08-02T00:45:00.000+02:00

De laatste weken is het begrip staatsschuld meer dan de koele zomer 2011 hèt onderwerp op de voorpagina’s. Niks komkommertijd, vooral kommer en kwel. Het woord crisis is niet van de lucht. Gelukkig is er op de Méditerrane campings en terrassen weinig van te merken. Fransen hebben dan ook eeuwenlange ervaring met financiële sores veroorzaakt door hun leiders.

Zoals in de 13e eeuw, toen koning Phillippe le Bel (Filips de Schone) de bodem van zijn schatkist zag opdoemen en zijn immense schulden aan de Orde van de Tempeliers niet kon betalen. Door de organisatie van kruistochten tegen de islam hadden deze ridders een aardig bankimperium opgebouwd en menig Europees vorst stond bij hen in het krijt. Toen het water Philippe tot de lippen steeg, bedacht hij in een één-tweetje met paus Clemens V een buitengewoon afdoende oplossing.

Op vrijdag 13 oktober 1307 (vandaar vrijdag de 13e) liet de koning namelijk alle Tempeliers oppakken, zogenaamd wegens ketterij. Tegelijk regelde de paus dat de hele Orde werd opgeheven. Grootmeester Jacques de Molay eindigde op de brandstapel (boven) en de schuld van de Franse kroon ging daarmee eveneens in rook op.

In 1787 was het ook raak, toen met verder gaande gevolgen. Door mee te doen aan de Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog plus de exorbitante levensstijl van ega Marie Antoinette had Louis XVI zich in de nesten gewerkt. Frankrijk was failliet, want staatsschuld was in die tijd schuld van het hof. Lenen bleek niet meer mogelijk, dus riep de koning voor het eerst in ruim 170 jaar de Staten-Generaal bijeen om een belastingverhoging goed te keuren. Het werd de indirecte aanleiding voor de Franse Revolutie, want onder het motto ‘Geen taxatie zonder representatie’ zette de derde stand de hakken in het zand.

Op 21 januari 1793 stak burger Louis Capet op de toepasselijke Place de la Révolution in Parijs zijn hoofd onder de guillotine, de staatsschuld overlatend aan zijn beulen.
Marie Antoinette verloor haar hoofd voorgoed op 16 oktober van dat jaar.

Uitrusten

2011-07-30T23:09:00.001+02:00

Je zult in de Nederlandse pers niet snel lezen op welke camping Rutte zijn reces doorbrengt of waar Piet Hein Donner na een slopende dagetappe zijn rijwiel in de hotelkamer stalt. Uitzondering natuurlijk de gewraakte leider van de PVV die dagelijks van zijn Griekse vakantieadres twittert dat hij nergens mee te maken heeft.
Benieuwd overigens hoelang Athene hem nog gedoogt, nu hij luidkeels roept dat zijn tijdelijke gastheren uit de EU moeten worden verwijderd.

In Frankrijk is het vrijwel dagelijkse kost. Nu de politiek een week of zes de boel de boel laat, spoedt het journaille zich derwaarts om te berichten over het buikje van mevrouw Sarkozy op Cap Nègre (Var).

Nicolas zelf leest er Georges Simenon en zijn gedoodverfde linkse opvolger François Hollande doet echt heel gewoon op vakantie, beweert hij zelf. Details daarover ontbreken nog. Concurrente Martine Aubry is al in Bretagne gesignaleerd, ook met een boek. Ségolène Royal probeert op Corsica ‘echte Fransen’ te ontmoeten en het Front National weet haar voorvrouw Marine Le Pen veilig met de voetjes in de Golf van Morbihan.

De woordvoerder van het Elysée heeft overigens officieel verklaard dat de regering geen vakantie heeft, maar uitrust.

Premier Fillon doet dat in Toscane, zijn ecologische collega Nathalie Kosciusko-Morizet vangt tussendoor garnalen aan de Normandische kust, Xavier Bertrand (Gezondheid) toert met een scooter ook al op Corsica en Laurent Wauquiez (Hoger Onderwijs) is teruggevonden in België met zijn geliefde stripboek.

Frankrijk kan rustig gaan slapen.

Kastell-Geron

2011-07-28T23:55:00.005+02:00

Weinig dorpen in Frankrijk kunnen bogen op een duizendjarige historie, die bovendien nog uitvoerig gedocumenteerd is. Daarom alleen al is het Bretonse Chateaugiron, een kwartiertje van Rennes, een bezoek waard. Juist op die plek timmerde de Normandische edelman Anquetil in 1008 een houten versterking, nadat hij van de Bretonse hertog Alain III er een lapje grond had gekregen als dank voor bewezen diensten. De oudste zoon Geron bouwde de eerste stenen muren en vanaf die tijd ging de boel door het leven als Kastell-Geron, zoals de Bretonnen het nog steeds noemen.

Het machtige en gave kasteel dat nu de omgeving beheerst, werd pas in de 15e eeuw opgeleverd en prijkt met middeleeuwse grandeur in één van de werken van de Bretonse tijdgenoot Pierre Le Baud. Beroemd geschiedschrijver die oog had voor mooie dingen, zoals uit de illustratie van het kasteel (rechts) blijkt. Maar ook voor mooie vrouwen. Lees zijn beschrijving van de weelderige Hélène de Laval, die in dezelfde tijd als bedgenote van baron Jean de Derval kasteelvrouwe was. Helaas moeten we het met zijn manuscripten doen, want een afbeelding heeft de tand des tijds kennelijk niet doorstaan.

Het kasteel met zes torens, ophaalbrug, looppad langs de kantelen en de kapel van de Dervalletjes is de moeite waard.
Dat geldt zeker voor de aanpalende creperie.
En vergeet niet de Bretonse cidre!

Samedi noir

2011-07-26T23:49:00.003+02:00

Zaterdag 30 juli, de eerste samedi noir van 2011. Een week later de tweede, meer komen er ook niet. Fransen houden het lekker exclusief. Het lijkt voor de meesten ook gewoon een aardig tijdverdrijf. Anders sluit je toch niet zo maar aan bij gemiddeld 500 km andere gestoorden. Misschien bestaat er wel een geheim verbond. Met een druppel bloed uit de rechtervoet, dat symbool voor hard en ruig, hebben ze een concordaat gesloten. Om één keer per jaar, voorzien van de benodigde liters heilige vloeistof, elkaar te treffen op eindeloze vlakten asfalt met een oppervlaktetemperatuur van minimaal 50 graden. En daar een aantal uren in opperste staat door te brengen. Erbij horen. Straks bij de rentrée kunnen bogen op de langste file, dat moet het doel zijn.

De komende dagen ronken ook krantenredacties op volle toeren. Prognoses over waar het mis zal gaan, hoe laat Parijs los gaat, hoeveel Bataven met gevulde trekhaak de gemiddelde snelheid op de autoroute zullen frustreren en waar uiteindelijk de langste file zal staan. En vooral, wordt het vette record uit 2007 eindelijk gebroken? Op 4 augustus om 12.30 uur stond de teller toen op 842 kilometer. Zeg maar de hele autoroute van Parijs tot Toulon vol. Dat moet toch beter kunnen...

De Franse wegenverkeersdienst heet Centre National d'Information Routière . Sta je toch een beetje deftiger in de rij met zo'n club achter je. Voor zaterdag hebben ze weer voldoende drama voorspeld. Het weer werkt ook mee, in het zuiden stijgt het kwik na dagen Nederlandse temperatuur gelukkig weer boven de dertig. Onbetwist hoogtepunt is elke keer de péage. Welke rij kies je, loopt het niet warm voor onder de kap en hoe houdt het jongvolk zich op de volgepropte achterbank. Kortom, het genot kan niet op. Omkeren mag niet, je moet doorgaan, doorgaan.

Bij elke afslag weer een moeilijk moment. Eraf is een keuze. Toch maar niet. Alle auto's om je heen zijn tenslotte al bijna 150 kilometer heel vertrouwd. Vooral die Duitse bus, waar ze blikjes bier met Rheinheitsgebot uit het raam aangeven. In ruil krijgen ze vette Franse saucisson. Gelukkig allebei van Lidl. De Europese gedachte leeft wel degelijk op dit tabernakel van de oliegiganten.

En zeg nu zelf, wat zoek je op zo'n stille Départementale.
Behoefte aan een middagje masochisme? Het hooglied van de bouchon wordt zaterdag vooral gezongen op de A7 in het Rhônedal tussen Valence en Orange, de A9 vanaf Montpellier naar Spanje en de A10 van Parijs naar Bordeaux. Wacht niet te lang, rond een uur of 11 moet je je plek wel gevonden hebben om echt mee te shaken.
Zo niet, volgend jaar weer nieuwe kansen!

Carrefour

2011-07-23T14:20:00.002+02:00

Gisteren mocht Spanjaard Samuel Sanchez zich hullen in de prestigieuze bollentrui als beste klimmer in de Tour de France. Gesponsord door Carrefour. De grootste kruidenier van Europa, nummer twee van de wereld (472.000 medewerkers in 33 landen). Koop een pakje boter in Frankrijk en grote kans dat Carrefour er aan verdient. Met 4421vestigingen kun je er niet omheen. Natuurlijk supers en hypers van Carrefour en Champion. Maar pas op, ook de discount Dia, dichtbijwinkels Shopi, 8 à Huit, Marché Plus en Proxi en de Sherpa's in skidorpen. Plus groothandel Promocash voor de horeca en twee internetsites voor levering aan huis.

Marcel Fournier (op foto rechts) runt in 1959 in Annecy een grand magasin, ontstaan uit een winkeltje in garen- en band en sinds 1822 in de familie. Na een bezoek aan een broer in de VS weet Marcel het: de supermarket moet naar Frankrijk. Samen met de jonge kruidenier Denis Defforey (links) uit Lagnieu opent hij de eerste supermarché op een kruispunt (carrefour) in het centrum van Annecy. De naam ligt voor de hand.

Geschenkjes voor de eerste klanten en de tam-tam zorgen voor grote toeloop. Ook het tankstation op de parking levert een boel publiciteit, een formule die nooit meer is gewijzigd. Begin '63 volgt de tweede in Annecy, even later start het duo de eerste hypermarché in Ste.Geneviève-des-Bois bij Parijs. Ruim 5000 klanten op de eerste zaterdag kijken de ogen uit in 2500 m2 zelfbediening. Behalve eetbaar ook andere waar, van onderbroeken tot wasmachines. Marcel Fournier krijgt de bijnaam L'Hyperman.

Carrefour explodeert. Drie jaar later al 10.000 m2, 50 kassa's en 2500 winkelwagentjes in Vénissieux bij Lyon. Vitrolles volgt met 18.000 m2 en in 1972 de tot nu grootste in heel Europa bij Toulouse op 23.000 m2. Marcel en Denis brengen de winkel naar de beurs en het bedrijf krijgt nieuw management. Een golf overnames volgt: Montlaur, Euromarché, Mammouth, Coop en Continent verdwijnen in het mandje van Carrefour.

Vanaf 1969 is het buitenland aan de beurt. Eerst voorzichtig, maar na een grote klapper in Spanje gaat 't hard. Om een paar grote te noemen: Brazilië ('75), Argentinië ('82), China ('89), Italië ('93), Mexico ('94), Hongkong ('95), Z-Korea ('96) en Indonesië ('97). Begin deze eeuw is Japan aan de beurt, een jaar later alle GB-supermarkten in België en in '02 de Zwitserse Jumbo's. Al jarenlang aast Carrefour ook op Appie Hein, maar in Zaandam proberen ze zelf te overleven.

€ 90 miljard omzet omzet in 2010, waarvan ongeveer 40% in het thuisland. Nu nog de grootste worden in Frankrijk, want hier is Leclerc nog steeds marktleider.
Toch een smetje op het kruispunt...

Uitdijen

2011-07-18T15:26:00.001+02:00

Een jaar of vijftig geleden woonden er pakweg 120 mensen in het kleine dorpje Magny-le-Hongre (Seine-et-Marne). Midden in de Brie, de geboortegrond van één der mooiste kazen van la Patrie. Een handvol huizen, leunend tegen de kerk uit de 11e eeuw. Genoemd naar de heilige Geneviève, net als de bron in de buurt die eeuwenlang voor locale wondertjes zorgde.

De naam Magny heeft iets met het Latijnse mansionile, wat gewoon huis betekent. Begin 15e eeuw komt de bedoening in handen van Jacques le Hongre, stalmeester bij koning Charles VI. Maar zoals vaak is het niet zeker of deze seigneur echt zo heette of dat hij de naam aannam van de plek waar hij woonde. Want al 150 jaar eerder staat Menniaco dictite Hungre op de kaart.

In het oude hart van Magny nog vertrouwde namen die je in veel dorpen tegenkomt. Natuurlijk de Grande Rue, maar ook de Rue des Glaneuses, ter ere van de dorpsvrouwen die aren van het veld raapten. Eeuwenlang ook vastgelegd door schilders in afwachting van de fotograaf. Toen die er langskwam waren de glaneuses er niet meer.

Maar de tijd heeft ook Magny ingehaald. Waren er in 1999 nog 1800 hongrémaniens, nu staat het dorp op plaats één van de snelst groeiende Franse gemeenten en haalt de kranten. In ruim tien jaar een bevolkingstoename van bijna 200% tot 5500, inclusief de aanleg van twee grote golfterreinen en de bouw van vijf gigantische hotels met honderden bedden. Dat alles door de geest van Walt Disney, die waart over de zone d'activités Val d’Europe. Zo'n naam, dat is pas groot denken.

Disneyland Paris dijt uit en de hele omgeving wordt deel van de wereld van Donald Duck en Mickey Mouse.
Magny-le-Hongre dijt mee tot 40.000 inwoners en de burgemeester heeft ongetwijfeld het lint al klaar om de eerste McDonalds te openen.

Zodat ook de nieuwe inwoners kunnen uitdijen…

Luisterrijk

2011-07-16T02:17:00.002+02:00

Romeinen waren meesters in het uitzoeken van luisterrijke plekjes om zich te vestigen. Monumenten zijn er het beste bewijs van. Steden en dorpen met een Romeinse historie liggen in heel Europa op A-locaties. Voorbeeld Uzès, het meest Britse plaatsje in heel Frankrijk. Waar de middenstand massaal en vrijwel continue op Engelse les zit. Wie een Fransman wel eens Engels heeft horen praten begrijpt waarom. Andersom is het vaak nog erger, maar dat terzijde.

De bron Eure was de voornaamste reden voor de Romeinen om rond het jaar 50 vlakbij op een heuvel het oppidum Ucetia te bouwen. Vandaaruit hebben ze het ruim 50 kilometer lange aquaduct aangelegd dat via de Pont du Gard de stad Nîmes van water moest voorzien. Daar is nog steeds bovenstaand verdeelpunt te zien, het Castellum Divisiorum.

Nadat Rome het godenteam van Jupiter had afgezworen werd Uzès in 419 een machtig bisdom, dat een heilige leverde plus een paus. Die eer viel te beurt aan Guillaume de Grimoard, afkomstig uit een dorp bij Mende en rond 1350 enige tijd hulpbisschop in Uzès. Twaalf jaar later werd hij paus Urbanus V. Overigens voerden de eerste pausen gewoon hun eigen (doop)naam. Dat veranderde in 533 met Johannes II, die eigenlijk Mercurius heette naar de oude heidense god. Vandaar...

De macht van het bisdom was niet gering en de bisschoppen hadden grote invloed in Rome. Dat heeft geduurd tot het revolutiejaar 1792, toen ook in deze streken het volk een einde maakte aan kerkelijk bestuur. Wat rest is de kathedraal.

Bisschop en kasteelheer leefden niet altijd vreedzaam naast elkaar. De kronieken staan bol van conflicten en processen. Maar soms waren familielijnen wel heel close. Zoals in 1150, toen zoon Raymond bisschop werd en papa Raymond baas was over het dorp. Of bisschop André de Rédol, in 1315 neefje van burggraaf Raymond.

De heren van Uzès, later burggraven en hertogen, zijn altijd trouwe aanhangers geweest van het Franse hof. In oorlogen en conflicten steunden zij vanaf 1080, vestigingsjaar van de seigneurie , de koning door dik en dun. Daarvoor kreeg in 1632 hertog Emmanuel I de Crussol het label Premier Pair héréditaire de France (rechts). In de adellijke ranglijst betekende dat niet minder dan de hoogste plek na de koning en eventuele prinsen. Maar ook dat was na 1792 snel over.

Oernederlands

2011-07-12T07:22:00.003+02:00

Een snoeihete dag, tijd voor overpeinzing in de schaduw van een oude notenboom. Hoor wie klopt daar kinderen komt bovendrijven. Een oernederlands begin van een kinderversje. 't Is een vreemdeling zeker, ga maar even kijken wie daar is. De grijsaard voor de deur wordt warm onthaald. Koek en warme chocolademelk worden met de buitenlander gedeeld. Bij zijn vertrek wordt met weemoed afscheid genomen. Met traantjes in de ogen roepen de kleintjes of hij volgend jaar weer terug wil komen.

Als Nederlander ben je in Frankrijk een étranger, een vreemdeling. De oernederlandse Dikke van Dale is helder: een buitenlandse man of vrouw, niet meer, niet minder. Een warm lijf dus, net als ik. Iemand die ergens vreemd is. Een mens met liefde, verdriet, zorgen, vreugde. Alles wat menselijk is.
Geen zeldzame diersoort, bedreigd plantje of kwetsbaar natuurgebied. Daarvoor bestaat in Nederland beleid. Om te beschermen, niet om er vanaf te komen.
In Den Haag is sinds enige tijd vreemdelingenbeleid juist niet bedoeld om te beschermen. Bij herhaling onderstreept door de nieuwste lichting oernederlandse zogenoemde politici.

Mijn moeder was een oernederlandse en heeft me altijd gezegd nooit mee te gaan met vreemde meneren. Ik wist heel lang niet wie ze daarmee bedoelde. Zeker niet Sinterklaas, want die kreeg bij ons elk jaar zijn feestelijk onthaal. Ook niet buurman uit Indonesië, die zulke lekkere koekjes bakte.

Pas nu ze er niet meer is, begrijp ik wie ze toen bedoelde ....

Hermitage

2011-07-10T13:20:00.002+02:00

Onderweg naar het zuiden? Neem voorbij Vienne op de A7 de afslag naar Condrieu. Scheelt je péage en je bent direct in één der oudste wijngebieden van het Rhônedal. Ook wel de ' hoge' Rhône genoemd. Strekt zich uit op de graniethellingen vlak langs de rivier tot aan Valence. Blijf de N86 volgen, dan kom je op de westoever achtereenvolgens door de appellations Côte Rôtie, Chateau Grillet, Condrieu, de wat grotere Saint Joseph, Cornas en Saint Peray.

Het neusje van de zalm ligt echter tegenover het altijd drukke stadje Tournon (voor een puike boeuf-bourguignon even afstappen in Le Château) op de andere oever rond Tain-l'Hermitage. Met een loopbrug te bereiken. Twee appellations: de betaalbare Crozes Hermitage en de absolute topwijn van de Hermitage. Kenmerk van het hele gebied is de syrah druif, die het karakter van deze ietwat prijzige maar prachtige rode wijnen bepaalt.
Syrah is de laatste jaren in de mode. Romeinen kenden echter al de bijzondere kwaliteit van de vrij kleine druiven. Donkere, fruitige en tanninerijke wijnen die flink oud kunnen worden. Resultaat: een stevig, harmonisch glas wijn. De vigneron gebruikt 100% syrah, alleen de Côte Rôtie krijgt een huwelijk met 20% viognier. Wordt echter steeds minder gedaan. Die laatste druif staat wel op het etiket van de witte Condrieu met als resultaat een prachtig geparfumeerd glas voor een stevig visgerecht. Daar gaat viognier ook in de vendange tardive, de zoete dessertwijn van overrijpe druiven.

Op de oostelijke oever ligt dus in een bocht van de Rhône de Hermitage. Op de zonnige zuidhelling van een opvallende bult van 134 ha zorgt de syrah elk jaar weer voor een wondertje. Een dichte, houdbare cru van grote klasse. Grote namen als Chapoutier en Jaboulet staan garant voor wereldwijnen, die ook wereldwijd geëxporteerd worden.
Met als gevolg wereldprijzen, tussen 30 en 80 euro de fles. Betaalbaarder is de Crozes Hermitage die wordt geoogst in het vlakke terrein rond de heuvel.

Wil je toch wat inladen, ga dan in Tournon de Rhône over naar Tain. De bordjes brengen je probleemloos naar de Cave de Tain , waar je al deze mooie wijnen kunt proeven.

En voor de uitgespaarde péage een flesje of wat mee naar huis!

Ondergronds

2011-07-07T23:04:00.003+02:00

Elke dag maken 3 miljoen mensen gebruik van het idee dat de Bretonse ingenieur Fulgence Bienvenüe in 1898 na 3 jaar studie mocht gaan uitvoeren. Hij werd als kolonel van een genieregiment vrijgemaakt voor een historisch project en ging ondergronds. Op 18 juli 1900 werd de eerste Parijse metrolijn geopend en als beloning mocht hij Officier de la Légion d’Honneur op zijn vistekaartje zetten. Maar voor de Père du métro parisien begon het werk toen pas echt.

In 35 jaar zou Fulgence Bienvenüe de Franse hoofdstad voorzien van een pefect werkende ondergrondse, de Metropolitain. Maar op 2 augustus 1914 klopte zijn militaire hart als vanouds en besloot hij, op 62-jarige leeftijd, zich alsnog te melden voor de strijd tegen de oude Duitse vijand. De stad Parijs kon de legerleiding er echter van overtuigen dat het nuttiger was wanneer Bienvenüe zijn metro zou afmaken.

In 1926 kreeg hij uit handen van maarschalk Foch het Grand Croix de la Légion d’Honneur. Desondanks is zijn naam bij weinig Fransen bekend.
Een oorzaak zou zijn de aversie die met name de Parijse pers had tegen de gigantische werkzaamheden bij de aanleg van de metro. Toch besloot de gemeenteraad van Parijs in 1933, een jaar na zijn pensionering als 80-jarige, het metrostation bij de Place du Maine te voorzien van het bord Montparnasse-Bienvenüe en het plein zelf ook te herdopen.

Drie jaar later ging Fulgence Bienvenüe zelf ondergronds op begraafplaats Père-Lachaise. Ook dan vrijwel onopgemerkt, overschaduwd door de begrafenis van populaire luchtheld Louis Bleriot.

Jacques Cœur

2011-07-05T10:25:00.003+02:00

Jacques Cœur op een biljet van 50 francs uit 1941

Ook Franse historie is vooral opgetekend rond vorsten met hun koninklijke gades en burgerlijke bijvrouwen, mislukte en succesvolle legeraanvoerders en een stoet aan abten met hier en daar een paus. Toch hebben in hun schaduw velen een rol van betekenis gespeeld. Zoals Jacques Cœur. Zoon van een rijke bonthandelaar in Bourges, die naar Damascus gaat om handel te drijven. Hij bouwt in korte tijd een imperium op met een enorme handelsvloot. Partners in de Levant, Italië en Spanje en kantoren in de grote Franse steden en het Vlaamse Brugge. Schepen op de bekende routes en commerciële contacten reiken tot alle Arabische havens.

In 1432 verhuist zijn hoofdkwartier naar Montpellier, waar hij de handel op de Méditerranée regisseert. Een majestueus paleis (links) verrijst in zijn geboorteplaats. De duurste bezittingen worden gekocht en hij is baas in een dertigtal seigneuries. Cœur bankiert, heeft mijnen, verdient schatten met wisselkantoren en wordt één der rijkste mannen van Europa.

Door zijn huwelijk met de dochter van de muntmeester in Bourges raakt hij verzeild aan het hof van Charles VII. En later als intieme vriend zelfs in de slaapkamer van de beeldschone Agnès Sorel, de favoriete minnares van de koning en uitvindster van het décolleté.

Haar bescherming legt hem geen windeieren. Hij krijgt een adellijke titel en leent zelfs geld aan Charles VII. In ruil daarvoor wordt hij benoemd tot grand argentier, een soort minister van financiën en muntmeester tegelijk. Met nog wat andere taakjes, waaronder de lucratieve inspectie van de zoutbelasting, is hij vrijwel de machtigste man in het koninkrijk.

Zoveel macht en rijkdom brengt jaloezie en vijanden. Niet de minste is Charles VII zelf. Het sprookje heeft dus een voorspelbaar einde wanneer de pas 28-jarige Agnes Sorel (rechts) in 1450 op haar kasteel in Rouen voor de laatste keer adem haalt. Naar later blijkt vergiftigd door nicht Antoinette de Maignelais, die prompt de vrijgekomen plek in het koninklijk bed bezet. Maar dat terzijde.

Charles schopt de vriendenschaar van Agnes de deur uit en Jacques Cœur verhuist wegens vermeende misdaden naar de gevangenis van Poitiers. Alle bezittingen worden geconfisceerd. In 1454 weet hij te ontvluchten en belandt bij bevriende paus Nicolaas V die hem aan een baantje helpt. Hij krijgt het bevel over een kleine vloot die tegen de Turken moet uitvaren, maar Jacques haalt net het Griekse eiland Chios. Daar wordt hij ziek en sterft kort daarna.

Hoewel vrijwel vergeten, is de lijfspreuk van Jacques Cœur nog steeds een Frans gezegde.

A coeur vaillant, rien d'impossible.

Graaiwerk

2011-07-02T13:55:00.001+02:00

Het gaat natuurlijk niet om die 15 miljoen mensen die de komende drie weken urenlang in Franse bermen bivakkeren. Wachtend op een uurtje reclamekaravaan. 160 vehikels in de meeste bizarre uitvoeringen. Voor vier plekken in de optocht betaalt een sponsor 37.000 euro, plus natuurlijk de kosten om auto's en personeel aan de gang te houden.
Zoals worstenboer Cochonou, die vandaag weer met 400.000 zakjes saucisson op pad gaat. Doet dat al jaren, heeft een naamsbekendheid van 95% en elke zomer een navenante omzetstijging.

Tientallen merken storten hun promo’s uit over de verhitte koppen, de welkome watertjes dus veruit favoriet. Maar alles wordt in dank aanvaard, van papieren petjes tot sleutelhangers en de populaire opblaaasbare applausstangen. Soms met gevaar voor eigen leven voor de wielen weggegist.
Na het passeren van de renners (dat duurt slechts een paar minuten) gaat de meute beladen met triviale ongein tevreden huiswaarts. Overigens komt 40% alleen voor de spiegeltjes en kraaltjes en niet voor het fietsen.

Toch is dat betere graaiwerk voor de Tour slechts kruimelwerk. Het echte geld vangt de organiserende marketingmachine ASO voor de televisierechten. Naar schatting wordt de koers dagelijks door 80 miljoen kijkers live gevolgd op één van de 180 televisiestations ergens op de aardbol. Daarom trekt elke ritwinnaar op de streep het truitje nog even dicht en wijst op de naam van de sponsor.

Voor al die gratis reclamezendtijd staan de grote merken in de rij. Hoe meer je betaalt, hoe groter je logo in beeld. Voor 3,5 tot 5 miljoen euro zitten dit jaar bank Le Crédit Lyonnais, Vittel watertjes, grootgrutter Carrefour en Skoda op de eerste rij.

Andere geldbrengers zijn Antargaz, telecomgigant Orange, klokkenmaker Festina en de nationale gokshop PMU.

In 2012 mag ook Le Coq Sportif bij de prominenten aanschuiven. 60 jaar geleden was het sportkledingmerk voor het eerst in koers. Waarschijnlijk toen voor een schijntje.
Later sierde de haan in het logo de gele trui, zoals hier bij de laatste Nederlandse winnaar Joop Zoetemelk in 1980.

Nachtvaas

2011-06-30T18:50:00.001+02:00

Normandië heeft z'n gat en op zich is dat niet zo bijzonder. Er zullen in elk departement ontelbare gaten liggen, maar die daar aan de Kanaalkust is wijd en zeker zijd bekend. In ieder geval bij de meeste Fransen. Geen gat is trouwens zo vaak nageaapt, maar ze halen het niet bij de enige echte. Dé Trou Normand is een klein glaasje calvados, gedistilleerd sap van Normandische appels op eiken gerijpt. Mag een bolletje appelsorbet in, maar puur is echter. Je drinkt het tussen twee gangen van een grande bouffe. Ook al zo'n prachtige naam om water van in de mond te krijgen. Een copieus treffen met andere liefhebbers is een uitstekende gelegenheid om het gat uit te proberen. Bedoeld om de eetlust weer een beetje aan te wakkeren en de maag op orde te houden. Wil je 't echt goed doen, pak dan een heel groot glas en laat dat de tafel rond gaan. A l'amitié!
Maar pas op voor namaak, zoals andere digestiefjes, met of zonder waterijs. Er zijn zelfs onverlaten die cocktails in de strijd gooien. Een truc normand.

Zeker in Normandië moet je maar geen vase de nuit bestellen. Je krijgt allicht een glimlach terug, maar geen gevuld glaasje. Toen de Britse veldmaarschalk Bernard Montgomery in juni 1944 een paar dagen na de eerste landingen ook in Normandië aankwam, was zijn speciaal ingerichte Leyland caravan hem vanuit Portsmouth al vooruit gegaan. In de tuin van Chateau de Creuilly (boven), zijn eerste hoofdkwartier even oost van Bayeux, stond het vehikel op hem te wachten. Compleet ingericht, dacht Monty. Maar één onontbeerlijk instrument bleek afwezig, een nachtspiegel. Opgezocht in het wel meegekomen Engels-Franse woordenboek bleek dit een pot de chambre te zijn. Doch de keurig opgevoede bevelhebber durfde kasteelvrouwe Madame de Druval niet om zo'n intiem hulpstuk te verzoeken. Maar zomaar achter een boom kon ook niet, zelfs niet in oorlogstijd.
Zijn adjudant wist raad. Hij vroeg aan Madame een bloemenvaas te leen. Nadat alle vazen uit het kasteel bekeken waren, moest de adjudant toegeven dat ze geen van allen deugden voor de bloemen van le maréchal. Had Madame misschien nog een ander type?
Begiftigd met sterke intuïtie en dito gevoel voor humor, haalde zij een kleine witte pispot tevoorschijn, versierd met rose bloemen.
Ze presenteerde het kleinood als vase de nuit, speciaal geschikt voor de bloemen van generaals.
Het verhaal wil dat Monty tot op hoge leeftijd in zijn huis in Hampshire de gebloemde nachtvaas naast de pantoffels onder het bed had staan.
Churchill, Monty en de adjudant voor de 'caravan' in Creuilly

Castraatjes

2011-06-28T23:02:00.000+02:00

Omringd door slapende vulkanen is het niet verwonderlijk dat Le Puy-en-Velay is uitgerust met niet minder dan drieënzestig Mariabeelden. Het heuvelachtige plaatsje in de Haut-Loire mag zich dan ook verheugen in een fors aantal jaarlijkse pelgrimages. Sinds donkere tijden een welkome inkomstenbron voor allerhande neringdoenden, kwakzalvers, wichelroedelopers, heksen, marskramers, tandentrekkers, handopleggers en prostituees. En alles onder het wakend oog van de dienstdoende pastoor, die meestal de andere kant opkeek wanneer in plaats van Maria een onchristelijke concurrent werd aangeroepen om ontlast te worden van kwellend ongemak.

In feite ging het bij al die bedevaarders niet eens zo zeer om het geloof zelf. Het waren vooral de beelden van heiligen die voor de wonderen moesten zorgen.
Ook in Le Puy, waar sinds mensenheugenis een Zwarte Madonna goed was voor welke kwaal ook. Tot bleek dat het ging om een heidens beeld van de reeds lang gepensioneerde Egyptische godin Isis, ooit door kruisvaarders meegebracht.
Eruit dus. Doch de nieuwe uitvoering heeft het nooit kunnen maken. Hoewel de gelijkenis met de heilige maagd door kenners hoog werd geschat, bleven de wonderen helaas uit. Dus is vandaag de dag de zwarte versie nog steeds in functie en wordt ook dit jaar op 15 augustus weer van stal gehaald.

Tegenwoordig is de kathedraal van Le Puy plus de 35 hectare er omheen door UNESCO voorzien van het etiket Werelderfgoed. Dat levert een boel aanloop, omdat de 20.000 inwoners nu een breder assortiment kunnen aanbieden dan alleen de tradition mariale.
Toch heeft juist die kathedraal tot eind 18e eeuw weinig christelijk omgesprongen met ‘geimporteerde’ koorknapen.

Op de terugweg van de bedevaart naar Santiago de Compostela werden gecastreerde Spaanse jongens door marskramers bij de bisschop afgeleverd onder aan de eindeloos steile trap van het sombere godshuis (boven).

Ongetwijfeld voor een hooggestemd leven ter meerdere eer en glorie van… ja, van wie eigenlijk?

Rugslag

2011-06-26T10:56:00.001+02:00

Na de Franse revolutie ontdekte de gloednieuwe republiek dat ergens in een achterzak alsnog een feodale puist was achterbleven. In het uiterste zuidoosten hield de van oorsprong Genuase adellijke familie Grimaldi al sinds eind 13e eeuw de rots van Monaco bezet.
Op 8 januari 1297 maakten Francesco Grimaldi en zijn Franse neef Rainier zich meester van deze buitenpost van de stadsstaat Genua, verkleed als Franciscaner monniken. Dit kunstje is nog steeds te zien in het wapen van het huidige prinsdom.

Jammer voor Francesco had hij geen nageslacht. Alle regerende prinsen van Monaco stammen dus af van neef Rainier, die in 1304 ook admiraal van de Franse vloot werd en nog een robbertje heeft gevochten in de Slag bij Zierikzee.
Op papier is Monaco een onafhankelijke staat sinds de Franse koning Louis XII in 1512 daarvoor zijn handtekening zette. In de praktijk is het een soort inwoning gebleken, wel met eigen opgang en toilet.
Het prinsdom is de laatste decennia vooral bekend om zijn casino, de Formule 1-race langs de haven, de autorally en de talloze beroemdheden die er voor goud geld een belastingvrij optrekje hebben, van wielrenner Tom Boonen tot modekeizer Karl Lagerfeld.

De prinsen van Grimaldi hebben door de eeuwen heen een goede neus gehad voor de moeders van hun opvolgers. Vaak waren de uitverkoren dames beroemder dan hun steenrijke partner, van Pomeline Frégoso die in de 14e eeuw zelf de boel regelde omdat manlief gevangen zat na bonje met boze Milanezen, tot de Amerikaanse filmdiva Grace Kelly, moeder van de huidige prins.

Op 1 juli trouwt deze 29e prins van Monaco, de 53-jarige Albert II Alexandre Louis Pierre Grimaldi, met de Zuid-Afrikaanse rugslag-zwemster Charlene Wittstock.
Dat de prins het klappen van de zweep kent, is duidelijk. Hij heeft al een meisje verwekt bij een Amerikaanse serveerster en een jongen bij een stewardess uit Togo.

Charlene heeft in ieder geval bewezen dat zij wat mans is op haar rug...

Groene fee

2011-06-24T17:56:00.000+02:00

Kunstschilders, dichters, schrijvers en alcoholisten kunnen hun hart weer ophalen, want na 96 jaar mag ’t weer. Op 16 maart 1915, midden in de Grande Guerre, verbood de Franse regering de productie en verkoop van absint. De ongemeen sterke drank (tot wel 70%) op basis van anijs, absint-alsem, venkel en nog wat duistere kruiden had voor genoeg ellende gezorgd, dacht Parijs. Absint was op dat moment met 90% marktleider sterke drank. Een slordige 40 miljoen liter per jaar.
Massaal alcoholmisbruik zorgde eind 19e eeuw voor talloze, vaak gewelddadige en zelfs dodelijke familiedrama’s. Daarbij kreeg vooral het anijsdrankje de schuld. Het zou hallucinerend zijn en voor hersenbeschadiging zorgen, wat tot nu toe nooit afdoende wetenschappelijk is bewezen. Wel dat er destijds illegaal kopersulfaat aan werd toegevoegd, voor een mooiere kleur.

Henri-Louis Pernod maakte het eerste groene drankje in 1805. Hij had het recept gekocht van de Franse arts Pierre Ordinaire, die te paard zijn wondermiddelen in de Zwitserse Jura aan de man bracht. Het werd vooral populair onder kunstenaars, die het als Fée Verte een belangrijke bron van inspiratie noemden. Vincent van Gogh zou er zijn gele periode aan over houden en Ernest Hemingway moet For whom the bell tolls onder invloed geschreven hebben. Andere beroemdheden als Charles Baudelaire, Guy de Maupassant, Édouard Manet, Oscar Wilde en Paul Verlaine konden ook niet van de absint afblijven.

Na het verbod gingen de grote producenten over op de mildere anis (Pernod) en pastis (Ricard). Pas in 1988 mocht de oude methode weer gebruikt worden, echter zonder de beladen naam absint. Volgens origineel recept, maar met het etiket liqueur aux plantes d’absinthe. Wijzer geworden mag het nu weer gewoon absinthe heten.

Doe 't net als de kenners, volgens dit ruim 100 jaar oude ritueel met een suikerklontje. Misschien krijg je met een beetje geluk ook artistieke inspiratie. Wanneer je dan morgen wakker wordt met een knallende kater plus vrolijk vers, briljant boek of nog druipend doek, heeft 't gewerkt.
Santé!

Meer absint op http://www.museeabsinthe.com/

Welkom

2011-06-22T14:36:00.003+02:00

Ook zonder kalender weet je in het zuiden van Frankrijk wanneer de stroom Nederlanders weer op gang begint te komen. Niet alleen door de leasebakken die op de autoroute met verboden snelheid de linkerbaan onveilig maken. Of de vakantieganger die, net als thuis, slechts vaart mindert bij een stopbord en daarmee kans loopt op een forse boete. De gendarmerie spijkert daarmee in de zomermaanden aardig haar budget bij.

Ze vallen vooral op in de supermarché. Door hun lelieblanke huid, het radeloos zoeken naar vertrouwd voedsel, verbijstering over de hoge prijzen, mannen met sokken in hun sandalen, verveelde kids die liever op de camping waren gebleven. En vooral door hun lengte. De gemiddelde kaaskop steekt ver uit boven de zuidelijke types, waarvan de vrouwen vaak niet hoger ogen dan een metertje vijftig.

Het consumptiegedrag van landgenoten. Een feest om te observeren. Hoe met forse walging kennis wordt genomen van groen uitgeslagen geitenkaas. De verbijsterde blikken op méditerrane vissen die met open bek terug kijken tussen vervaarlijke zeesterren, gigantische slakken en ander diepzee ongerief. Alle emoties daarbij worden luid en duidelijk gecommuniceerd, want die Fransen verstaan je toch niet.

Maar ook wanneer er geen Ollander in de buurt lijkt, weet je hoe laat het is. Kijk maar hoe de schappen van de vershoek beginnen uit te puilen met flessen halfvolle melk en Fromage de Gouda. Potjes pindakaas, sambal oelek, blikken nassi goreng en natuurlijk de enige echte stroopwafel, eveneens uit Gouda.
Ook de Franse grootgrutter weet waar extra omzet te halen.

Tijd voor zelfreflectie. Dan zie je plots jezelf terug, nog niet zo lang geleden, waarschijnlijk net zo zichtbaar hoorbaar. Nog niet bewust dat je ook zo opvallend was...

Bienvenue La Hollande!

Roetzak

2011-06-20T13:10:00.001+02:00

In de 19e eeuw waren ook in Nederland petits savoyards een bekende verschijning op straat. Kleine Franse jongetjes, die voor een paar cent de schoorsteen kwamen vegen. Een bezienswaardigheid, in die tijd zelfs goed voor een prentbriefkaart. Maar de welvarende Hollandse huizenbezitters zullen nauwelijks weet hebben gehad van de ellende die deze kinderen moesten doormaken, ver van huis en ouders.

In de zomermaanden ronselden oudere schoorsteenvegers in het departement Savoie kinderen vanaf zes jaar voor een faria, een ploeg van drie tot zes jongetjes. Op 7 september, feestdag van Saint Gras (patroonheilige van de vegers), vertrokken ze met hun baas te voet naar de grote steden, ook in België en Nederland.

De ploegbaas zorgde onderweg voor kleren, schoenen, onderdak en voeding, maar bezuinigde daar fors op. Het kwam voor dat kinderen blootvoets moesten lopen om slijtage aan schoenen te voorkomen.
Soms wel 15 uur per dag moesten de ramoneurs roet uit schouwen krabben. Vaak met longproblemen als gevolg, sommigen werden blind. En de roetzak was ’s nachts veelal de enige bedekking tegen de winterkou. Viel er niks te vegen, dan moesten ze bedelen, muziek maken of optreden met een gedresseerde bergmarmot. In mei, na een lange terugtocht, zagen de ouders hun kroost weer en ontvingen als beloning de waarde van een half kalf.

Na berichten in Franse kranten over langs de weg achtergelaten jongens, werd uiteindelijk in 1892 deze kinderarbeid verboden. Maar het ging illegaal nog door, tot het uitbreken van Wereldoorlog I in 1914 er een einde aan maakte.

Zo had ook dit nadeel toch nog een voordeel…

met dank aan Frits Schetsken en Johan Cruyff

1815

2011-06-18T23:39:00.002+02:00

Op 18 juni 1815, vandaag 196 jaar geleden, werden 25.000 Franse mannen gedood en gewond even ten zuiden van Brussel. Toen die berichten hem bereikten, besloot Napoleon het slagveld van Waterloo maar te verlaten. Vier dagen later gaf hij de Franse kroon aan zoon Napoleon II, in de waan dat er nog een keizerrijk bestond. Hij tekende zijn vertrek in het Parijse Elysee, huidig onderkomen van Nicolas I.

De vergeten nazaat van le petit caporal heeft er weinig plezier aan beleefd. Terwijl vader (rechts) een week of wat later dacht via Rochefort naar Amerika te kunnen reizen (hij werd in plaats daarvan door de Engelsen naar Saint-Helena gevaren en kwam er nooit meer vandaan), werd de pas vierjarige prins Napoléon François Charles Joseph Bonaparte op 7 juli door het Franse parlement al van zijn troon gestoten. Een dag later schoof de familie Bourbon-Capet weer op het pluche en deed Louis XVIII alsof er in de Cent Jours van de grote keizer niets was veranderd.

De tragische kleine Bonaparte zat intussen in Wenen, in de steek gelaten door mama Marie-Louise, dochter van de Oostenrijkse keizer Franz I von Habsburg. Zij koos ervoor om haar titel van hertogin van Parma in te vullen en was derwaarts getrokken. Grootvader, zijn hele leven in oorlog met Frankrijk, noemde zijn kleinzoon voortaan dus Franz, gaf hem een feesttitel als hertog van Reichstadt en hield hem verder gevangen op Schloss Schönbrun in Wenen. Achtervolgd door de mare dat hij slechts een bastaard was (de Paus had de scheiding van zijn vader met Joséphine de Beauharnais nooit goedgekeurd) leidde hij er een droef bestaan.

Even maakte hij nog kans op het koningschap in België of Polen, maar de naam Napoleon bleek voor de oude vijanden van papa toch te beladen. Napoleon II overleed aan tuberculose, 22 jaar oud. Vlak daarvoor werd zijn belangrijkste uitspraak opgetekend: ‘Ma naissance et ma mort, voilà toute mon histoire. Entre mon berceau et ma tombe, il y a un grand zéro’.

Zelfs lang na zijn dood bleef niets hem bespaard. Op 15 december 1940 werden zijn resten bijgezet in de Parijse Invalides, naast die van zijn vader.

Opdrachtgever was Adolf Hitler…

Baguette 2

2011-06-16T23:39:00.001+02:00

Eigenaardig toch, dat een product waarvoor je anno nu nog in de rij gaat staan en dat dagelijks door vrijwel elke Franse hand wordt beroerd, geen duidelijke afkomst heeft. Die simpele rol deeg van 250 gram, met een een paar snel gezette inkepingen om de korst niet te laten barsten, moet het zonder geboortejaar doen. Er zelfs zonder bedenker! In een land waar elke straathoek wel een historie heeft voorwaar een miracle.

Natuurlijk hebben de fans van Napoleon hun eigen gelijk. De kleine korporaal zou het traditioneel ronde brood voor zijn manschappen als stok hebben laten bakken. Zodat ze tijdens het marcheren hun dagelijkse kuch gestrekt in de uniformbroek konden meedragen. Daarvoor was zelfs een speciale zak in de culotte genaaid, zeggen de Napoleonistes. Of dat rechts- of linksdragend was, vertelt het verhaal niet.

Een versie met een socialistisch trekje blijkt inmiddels ook onbewezen. Die hield in dat rond 1920 bakkers niet meer vóór 4 uur mochten werken, zodat de tijd om een flink rond brood te laten rijzen te kort werd. Met een lang dunner brood lukte dat wel.

Krakend vers

was begin jaren negentig het bericht dat de baguette tradition van een

clubje ambitieuze ambachtelijke broodbakkers al in 1830 bestond.

Net als de baguette zelf bleek ook dat nieuws slechts beperkt houdbaar. Toch gaf de regering van Edouard Balladur in 1993 die kleine bakkertjes toestemming het etiket tradition aan hun lange brood te hangen. Een gedurfde reactie op de dagelijkse diarree aan smakeloze fabrieksbroden uit de supermarkt.

Dat juist Balladur viel voor Franse traditie is trouwens opmerkelijk, want hij stamt uit een oude Armeense familie en werd zelf in Turkije geboren...

Baguette 1

2011-06-16T00:59:00.002+02:00

Een echte Franse warme bakker (niet een boulanger chaud…) is stilaan een uitstervende soort. Steeds minder jongeren voelen zich aangetrokken door een leven van ’s ochtends vijf tot ‘s avonds pakweg half acht, omringd door loeiende ovens en bloembestoven werkbanken. Plus het risico van lui zaad door de hitte op scrotumhoogte.

In de kleine dorpen is de geur van versgebakken baguette al verdwenen. En als er nog een oude boulanger wordt ontdekt, dan bakt ie zelden twee keer per dag. De beurt is aan grote ketens. Waar je behalve de vertrouwde ficelle of croissant ook allerhande zoeternijen, pizza’s en steeds vaker ook een espresso kunt scoren. De hele dag door vers. Zelfs tussen de middag, wanneer die oude boulanger eventjes op één oor gaat voordat om vijf uur de boel weer open moet. Want aan een Franse tafel moet ook ’s avonds weer vers knapperig brood voorhanden zijn.

Brood bestaat al tienduizenden jaren, sinds onze prehistorische voorzaten wortels van planten tot meel omtoverden en er op een hete steen een soort pannekoek van boetseerden. Maar smakelijk werd ’t pas toen ergens in het Midden-Oosten iemand verwonderd naar een deegje staarde dat plots begon te rijzen. Gist was geboren en postuum mogen we deze grote onbekende de allereerste bakker noemen. Zo’n duizend jaar voordat Mozes zijn hachelijke tochtje door de Rode Zee in de recordboeken liet optekenen.

Nieuwe vijand

2011-06-14T13:05:00.002+02:00

De Franse hermandad gaat de strijd tegen snelheidsmaniakken danig opvoeren. Zo verdwijnen binnenkort waarschuwingsborden voor een flitspaal, zodat je geheel onverwacht toch op de foto gaat. Er komen bovendien enkele honderden van die palen bij en op de autoroute meer trajectcontroles.

Het wordt er dus niet vrolijker op. De automobilist als melkkoe voor de staatskas, want in de meeste gevallen gaat het natuurlijk om betrekkelijk geringe snelheidsovertredingen. Waarvoor je bovendien ook nog via het puntensysteem kans loopt om je rijbewijs kwijt te raken.
Fransen zijn het beu en dus is er, geheel volgens traditie, breed verzet. Tot in het parlement toe, zelfs van afgevaardigden in de regeringsbanken. Eén van de argumenten is de verkeersveiligheid, hoe gek het ook klinkt. Voortdurend letten op je snelheidsmeter blijkt vermoeiend en gevaarlijk, want leidt af van de concentratie op het verkeer.

Behalve de aloude Franse gewoonte om te waarschuwen met je licht bij controles, is er ook een legaal middel om gendarmes te slim af te zijn. Dat is een systeem met een GPS-chip die je waarschuwt voor permanente en tijdelijke controles. Populair is het kastje van Wikango Max.
Maar deze zomer wordt de strijd verhevigd en verschijnen er ook auto’s en motoren (rechts) op de wegen met vrijwel onzichtbaar ingebouwde camera. Niet te zien op de database van je GPS en dus een nieuwe vijand.
Voor de meest gebruikte tijdelijke en alle vaste controles kun je ook terecht op http://www.radars-mobiles.fr/

Ooit was het een stuk rustiger op de weg. In 1765 moest je met eigen koets of per openbare diligence van Parijs naar Marseille 12 dagen uittrekken. En nergens flitspalen of veldwachters met laserstralen. Maar de meeste tijd verdeed je in de halteplaatsen voor de overnachting. Want 's nachts werd er niet gereden. Dan was de Grand Chemin voor struikrovers en rondtrekkende bendes.

Zo kent elke tijd z’n eigen sores…

Goud

2011-06-12T22:32:00.002+02:00

Leonardo Da Vinci noemde het 'vloeibaar metaal', de vroege Egyptenaren zagen er de zon op aarde in. Door de hele geschiedenis heeft goud een legendarische betekenis gehad, zeker in de Griekse mythologie. Die leverde overigens een boel treurige verhalen op. Zo ging het hele geslacht van prins Paris ten onder door zijn gestuntel met een gouden appel. Koning Midas was bepaald onhandig door te wensen dat alles wat hij aan zou raken in goud veranderde, met als gevolg dat hij niet meer kon eten of drinken. Zelfs zijn dochtertje stond na de ochtendkus stijf van het goud (boven). En wie kent niet de enerverende jacht van Jason en zijn Argonauten op het Gulden Vlies? Ook slecht afgelopen, verpletterd toen het dek van zijn schip instortte.
Veel ellende, maar het heeft weinig geholpen. Noch immer is de jacht op goud de hobby bij uitstek voor de hogere salarisgroepen.

Parijs kende in de middeleeuwen een concentratie van orfèvres op het Ile de la Cité en bij de Pont au Change waar ook goudwisselaars zich ophielden. Louis VII maakte in 1141 de toen enige overspanning van de Seine beroemd door zijn besluit dat alle goudhandel daar moest plaatsvinden. In oktober 1621 fikte het geval af en pas 26 jaar later was de opvolger klaar. Ditmaal op verzoek van de handelaars volgebouwd met hun huizen (onder). In de 19e eeuw is het gevaarte afgebroken, omdat de verbinding niet meer aansloot op het nieuwe Parijse stratenplan.
In de Rue des Orfèvres bevindt zich het in 1260 opgerichte hoofdkwartier van de goudsmeden, vlakbij de kapel van Saint Eloi, hun patroonheilige. Goudsmid was toen al een beroep dat van vader op zoon overging. Zoons mochten pas zelf handelen wanneer ze een meesterstuk hadden gemaakt, een chef-d'oevre. Tot eind 18e eeuw mochten ze dan bij openbare gelegenheden net als papa ook een degen dragen als teken van hun bijzondere status. De Révolution heeft veel mooie dingen een kopje kleiner gemaakt.

Kerken waren vanouds de beste klanten van de goudkunstenaars. Bisschoppen en hun schatbewaarders wisten uitstekend de geldstromen te reguleren. Soms zie je daarvan nog indrukwekkende voorbeelden die zijn ontkomen aan langstrekkend oorlogsgeweld of protestantse ontheiliging. Bijvoorbeeld in het zuidelijk departement Aveyron, in de Abbatiale van Conques. Prachtig dorpje, even noord van Rodez aan de route naar Saint-Jacques de Compostelle.

De indrukwekkende abdij, door UNESCO bevorderd tot werelderfgoed, bezit kostbare gouden en zilveren schatten, waaronder het beroemde statue-reliquaire van Sainte-Foy.
De edelsmid die het gemaakt heeft leefde waarschijnlijk in de laat-Romeinse periode, omstreeks de vijfde eeuw .
Onvoorstelbaar rijk uitgevoerd voor zo' n oud kunstwerk. Een bezoek meer dan waard, maar een virtuele tour kan ook.

Bourgogne

2011-06-10T14:37:00.000+02:00

Halverwege Nederland en de Méditerranée doorkruis je de geschiedenis, wanneer je tenminste de doodsaaie autoroute durft te mijden. Ooit vluchtplek van de Germaanse stam Burgundii, die rond de vierde eeuw tijdens de grote volksverhuizing neerstreek in het dal van Saône en Rhône en er een koninkrijkje vestigde. In 534 wordt hun gebied onder de voet gelopen door concurrerende Franken en in 880 verdelen de kleinzoons van Karel de Grote (Charlemagne) de erfenis van opa en zijn de nazaten van de eerste Germanen plotseling onderdanen van de hertog van Bourgogne.

Rond Dijon, met het prachtige Palais des Ducs de Bourgogne (boven), breiden de hertogen hun macht geleidelijk naar het noorden uit, vaak tegen de zin van de Franse koningen. Zelfs de Nederlandse gewesten Holland en Zeeland worden vanaf 1433 bestuurd door de Bourgondische hertog Philippe Le Bon (Filips de Goede) vanuit zijn onderkomen in Brussel. Zijn zoon Charles Le Téméraire (Karel de Stoute) sneuvelt in 1477 tijdens zijn verzet tegen de Louis XI. Het betekent tegelijk het einde van het zelfstandige hertogdom.

De naam Bourgogne is nu vooral wereldberoemd door de grote wijnen. De oudste bewaard gebleven loftuiting daarover staat in Histoire des Francs uit 591 van Gregoire de Tours. Hij roemt daarin vooral de wijnstreek rond Dijon en riep op om die stad maar tot bisschopszetel te verheffen. De oude prelaten hielden wel van een slokje.

Toch is Beaune uiteindelijk de echte wijnhoofdstad geworden. Elke derde zondag in november wordt daar de beroemde veiling gehouden van Hospice de Beaune, een belangrijke indicatie voor kwaliteit en prijs van de nieuwe oogst. Ook de voormalige hertogen wisten Beaune te vinden en bouwden er een klein paleisje. Tegenwoordig niet meer bewoond door nobele heren, wel het adres van het Musée du vin de Bourgogne.

En mocht je een nachtje willen blijven: Auberge Bourguignonne op Place Madeleine. Klassieke gerechten met even klassieke obers. En natuurlijke de mooiste wijnen!

Vaut le voyage, zou Michelin zeggen.

Vurig

2011-06-09T15:46:00.004+02:00

In de 25 jaar als politicus, premier en president heeft Jacques Chirac veel voer geleverd aan het journaille. Waren het niet verdachtmakingen over corruptie en vriendjespolitiek, dan liep het wel weer uit de hand met zijn ongebreideld seksleven. Echtgenote Bernadette (de koningin van het knarsetanden) moest tientallen jaren de nachtritjes met chauffeur van haar man verduren. In die tijd kreeg hij als bijnaam: ‘Cinq minutes, douche comprise’. In de nacht dat prinses Diana stierf, was echtgenoot niet te traceren en moest ze het zijn chauffeur vragen. Chirac, wiens favoriete toast was: ‘op al onze vrouwen en paarden en op ieder die hen berijdt’, haalde er de schouders over op.

De vurige Corrézien is na zijn terugtreden in 2007 eigenlijk nooit uit het nieuws geweest. Al snel werd een gerechtelijk onderzoek gestart wegens gesjoemel in de tijd dat hij burgemeester van Parijs was. Medewerkers, onder wie ex-premier Alain Juppé, zijn al veroordeeld omdat ze vriendjes van Chirac betaalden voor fictieve banen of voor zaakjes rond illegale afspraken met bouwbedrijven. Frankrijk wacht in spanning wat er verder nog tevoorschijn komt.

Was het soms even rustig, dan opende de oud-president wel ergens een tentoonstelling van chrysanten of vertoonde zich op plekken waar toevallig veel camera’s aanwezig waren. Binnenkort verschijnt het tweede deel van zijn memoires en siert hij weer alle voorpagina’s. Enkele passages zijn al bekend, waarin hij vooral uit de heup schiet op opvolger Sarkozy. Een jaar voor de nieuwe verkiezingen is hij niet mals over zijn vroegere minister van binnenlandse zaken, die hij neerzet als onbetrouwbaar.‘Hij is prikkelbaar, onbezonnen, overmoedig en kent geen twijfel, vooral niet over zichzelf’, schrijft Chirac over zijn partijgenoot. De dolksteek volgt, wanneer hij de socialistische presidentskandidaat François Hollande een 'echte staatsman' noemt.

Een volle ruif voor journalisten.

... Chirac en Sarkozy in betere tijden ...

Koppel

2011-06-08T07:11:00.001+02:00

Wanneer je thuis gelukkig wil zijn, trouw dan met een meisje uit je dorp. Een oud Frans gezegde, dat bovendien nog mooi rijmt ook: Si tu veux être heureux en ménage, épouse une fille de ton village. Of daar liefde aan te pas kwam deed er eigenlijk niet toe.

Het huwelijk in Frankrijk had tot voor kort weinig te maken met amoreuze toestanden. In hogere kringen werden door een juridisch contract familiebelangen en erfgoed veilig gesteld. Maar ook de lagere standen sloten vaak een economische overeenkomst tussen twee families. Niet zelden was een koe of bunder grond belangrijker dan de eventuele hartkloppingen tijdens de trouwpartij. Zeker in de campagne, waaruit Frankrijk voor het grootste deel bestaat, ging het beschermen van de tradities van een dorpsgemeenschap ver boven vlinders in je buik.

Ridders uit de 12e eeuw deden niet anders. Hun half-religieuze hoofse liefde was voor buiten de kasteelpoort en met de dame in kwestie werd niet getrouwd. Want liefde en huwelijk vormden zelden een harmonieus koppel. Zelfs de Franse Revolutie bracht geen kentering. In het geprogrammeerde huwelijk bleef vooral de bruid tot begin vorige eeuw afhankelijk van keuzes van wederzijdse ouders.

Tegenwoordig lijkt liefde wel de hoeksteen van het huwelijk. Althans, dat willen glossies, films en datingprogramma’s ons doen geloven.
Maar de laatste tien jaar is het aantal Franse scheidingen met 40% gestegen en éénderde van de huwelijken strandt.

Niet voor niets is divorcefrance.fr één van de populairste sites op internet.

Godendrank

2011-06-06T22:56:00.000+02:00

Ook Franse monniken hebben zich door de eeuwen heen onledig gehouden met het produceren van alcoholische versnaperingen. Niet zoals in Vlaanderen en Wallonië met schuimend gerstenat. Ook niet met jenever, waarvan de Ieren zeggen dat hun heilige Saint Patrick letterlijk de geestelijke vader was. De Leidse apotheker Franciscus de le Boë Sylvius zou het recept van de oerborrel uit Ierland hebben meegenomen, maar staat wel voor eeuwig te boek als de uitvinder van het pikketanissie.

Likeuren in alle soorten en smaken waren en zijn de specialiteit van Franse kloosters. Zonder twijfel met de Chartreuse van de Kartuizer monniken als gerenommeerd koploper. De oorsprong van deze godendrank moet ergens in donkere tijden liggen. In de kronieken staat dat staatsman/kardinaal De Richelieu in 1611 per brief de abt van het Parijse Chartreuse-klooster bedankt voor een elixer dat hem van een ‘lastige ziekte’ afhielp.

Pas in 1737 wordt het geheim van het drankje achterhaald door broeder Jérôme Maubec, apotheker van het onwaarschijnlijk fraai gelegen Grande-Chartreuse bij Grenoble (boven). Kort daarna worden de eerste flessen Elixir Végétal de la Grande-Chartreuse door broeder Charles per muilezel naar Grenoble en aan de man gebracht.
Je zou verwachten dat daar een feestelijke proeverij in de refter aan vooraf is gegaan. Vergeet 't maar. Kartuizers zijn namelijk streng en sober levende monniken, doen een klein deel van hun dagprogramma samen en blijven de rest van de tijd in hun kluis. Ze spreken alleen met elkaar, en dan nog alleen op een wekelijkse wandeling en op feestdagen.

Ondanks de Revolutie, het bewind van Napoleon, tijdelijke uitwijzing van de orde naar Spanje en de verwoesting van het klooster door een aardverschuiving in 1935 heeft het Elixer de stormen doorstaan.

De productie van een uitgebreide sortering likeuren vindt nu plaats in Voiron, vlakbij Grenoble. Onder het personeel slechts twee monniken, die het geheime recept bewaken.

Bij wijze van uitzondering heeft de huidige abt hen toegestaan ook met anderen te praten. Maar om vijf uur weer terug naar klooster en kluis...

Lijntje

2011-06-05T23:15:00.031+02:00

Rumoerige nachten in het zuiden. Boze buien, veel water en nog meer donder. De hamer van Thor zorgt voor consternatie. Contact met alles afgesloten. E-mail buiten bereik, internet interdood, de blog achter een muur zo groot als de Chinese. Dus plots zonder lijntje met de buitenwereld. En daar bovenop de trouwe virus-scanner die beweert twee hoogst gevaarlijke wormen in de zachte waar te hebben waargenomen.

Hoe ging dat ooit zonder het world-wide-web? Nog maar een jaar of tien/vijftien geleden leefde je www-loos, ging op tijd naar bed, las een boek (misschien vergeten: een stapel genummerde printjes..) en voor porno sloop je naar de sigarenboer. Je was blij verrast wanneer het warme lijf van de postbode het levende bewijs was dat er iemand aan je dacht.

De pré-historie van internet ligt al weer ruim 45 jaar achter ons. Begin 60'er jaren ontstaat het idee in het brein van een paar slimme jongens aan het Amerikaanse Massachusetts Institute of Technology MIT. Knoop alle computers in de wereld (toen nog hele grote bakbeesten) aan elkaar en je kunt informatie delen. Het is midden in de Koude Oorlog. Generaals in Washington betalen de MIT-bedenkers een vorstelijk salaris om het plan verder uit te voeren. In 1965 lukt het één van de wizkids om voor 't eerst twee computers per telefoon met elkaar te verbinden.

De echte geestelijk vader van internet is Leonard Kleinrock. Hij is van het MIT als professor verhuisd naar de University of California. Samen met wat studenten lukt het hem op 29 november 1969 om vanuit Los Angeles in te loggen op een computer van Stanford University. 6 dagen later worden ook universiteiten in Utah en Santa Barbara gekoppeld. Vier machines communiceren met elkaar. De studenten zijn zich niet bewust van de impact die de allereerste internet-verbinding zal hebben op communicatie zoals die voor ons in 2011 vanzelfsprekend is.

De eerste tekens op het ww-web vormen met recht een historische mijlpaal. Ze beginnen met het typen van het woord login.
Het volgende gesprek vindt dan volgens Kleinrock plaats via de telefoon:
'Do you see the L?'
' Yes, we see the L.'
Then we sent the O and asked:
' Do you see the O? '
'Yes, we see the O. ' was the answer.
Then we typed the G and the system crashed!

Net als gisteren: een orage velde Orange...

Visafval

2011-06-04T22:23:00.006+02:00

100 miljoen jaar heeft het geduurd voordat in Roussillon (Vaucluse) iemand op het idee kwam met het geel-rode goedje iets te ondernemen. De dorpelingen hadden eeuwenlang de oker in en om hun stulpje als vanzelfsprekend ervaren, er de muren mee gekleurd en verder hun leven geleefd. Pas in de 18e eeuw, toen de grauwsluier van de Franse culotte en jak verdween, schudde het dorpje wakker. De ijzerhoudende klei met de opvallende kleur bleek bij uitstek geschikt om textiel te verven. Binnen de kortste keren werd de wijde omgeving omgewoeld door okermijnen en kwamen de Roussillonais in betere doen.

100 miljoen jaar geleden was het ter plekke nog zeebodem.
Vol schaal-en schelpdieren, zeeëgels en meer van dat soort gedierte dat tegenwoordig de menukaart van een visrestaurant siert. De restanten van deze lekkernijen hebben, na wat vulkaanuitbarstingen, klimaatveranderingen en meer natuurlijk ongerief, uiteindelijk de beroemde oker opgeleverd. Het pigment, geliefd bij kunstschilders en stucadoors, heeft Roussillon zelfs aan een okermuseum geholpen.

En er is goed geld mee verdiend. Aan het dorpje valt de economische voorspoed goed af te zien, hoewel er vandaag-de-dag alleen nog wat toeristische oker wordt gewonnen. Voor een flesje of potje trekken de hordes bezoekers grif hun creditcard, de eet- en slaaphuizen doen goede zaken.

Wees dus zuinig op de leeggeslobberde oesters, palourdes, mosselen en ander visafval, je verre nazaten kunnen er misschien ooit goeie sier mee maken.

Kwade reuk

2011-06-03T14:53:00.002+02:00

Even graven in Efeze, nu aan de Turkse kust van de Middellandse Zee, en je stuit op een boel ouwe spullen. Ooit weggegooid omdat de gebruikers er genoeg van hadden. Vandaag de dag echter goud waard voor musea, verzamelaars en schatgravers. Zoals een amfoor uit de 1ste eeuw voor de jaartelling, vol wijn en afgesloten met, wat nu heet, de oudste kurk ter wereld.

Natuurlijk werd de bast van de kurkeik (Quercus suber voor de hoger opgeleiden) al duizenden jaren gebruikt voor allerhand andere toepassingen. De Romeinse natuuronderzoeker Plinius de Oudere had ‘t in zijn bestseller Naturalis Historia over drijvers voor visnetten en zwemgordels. Het was overigens zijn Griekse concurrent Theophrastus die vol verwondering al eerder meldde dat "deze boom de mogelijkheid heeft om de bast te vernieuwen nadat het is verwijderd".

Gelukkig maar, want anders hadden we nu waarschijnlijk zonder kurk moeten leven. In de Middeleeuwen was dat in onze streken overigens zo, want het kunstje van Plinius verdween met het Romeinse Rijk in de vergetelheid. De aardewerken kannen met wijn werden voortaan afgesloten met houten stoppen. Pas toen de glazen fles in zwang kwam, werd de kurk weer in ere hersteld. De Franse monnik Pierre Perignon schreef er door zijn champagnefles geschiedenis mee.

Helaas staat de kurk soms letterlijk in een kwade reuk. Boosdoener is een bacterie die gek is op bestrijdingsmiddelen en chloor, spullen die bij de fabricage van de flessenstop gebruikt worden. De kurk gaat geweldig stinken en de wijn kun je doorspoelen.
Dus kent de kunstof kurk overal ter wereld een forse opmars en voor de goedkopere wijnen is de simpele schroefdop het ultieme middel.

Behalve in Frankrijk, waar de wijnproducent vaak is blijven steken in de 19e eeuw. Maar zie, dat begint te veranderen. Het beroemde wijnhuis Blanck in de Alsace (Kientzheim) voorziet al een boel van de jaarlijkse 220.000 flessen van een schroefdop. Wel nog vooral voor de export, maar inmiddels gesteund door de grote Franse chef Alain Ducasse (drie 3-sterrenrestaurants!).

Ook gezien de forse prijsstijging van kurk is er dus een reukloze toekomst voor de alternatieven.

2010-10-18T14:05:00.000+02:00

Bric-à-brac

2010-10-16T23:41:00.001+02:00

Je afgedankte troep kun je in Frankrijk voor niks wegbrengen naar de plaatselijke déchetterie. In de steden een keurig bewaakte opslag met containers voor grof huis- en tuinafval. Maar in kleine gemeenschappen een plek waar altijd belangstelling bestaat voor wat je komt afleveren. Zijn het niet omwonende verzamelaars, die voor jouw afdankertjes nog wel een tweede leven weten, dan wel de gens de voyage. Een aardig synoniem voor zigeuners en andere rondtrekkende medemensen.

Maar er is een alternatief voor de ouwe TV of overtollig serviesgoed. Een rechtstreeks gevolg van de roep om hulp op Radio Luxembourg van priester Abbé Pierre (rechts) in 1954, toen in de strenge winter daklozen in Parijs op straat stierven. De massale reacties zorgden toen voor de oprichting van de Association Emmaüs, de opmaat voor de internationale Emmaüs-beweging. 313 woonwerkgemeenschappen in 36 landen, die zichzelf bedruipen met kringloopwinkels en met de opbrengst ook vluchtelingen en daklozen helpen.

Sinds begin dit jaar heeft Parijs, waar nog steeds het hoofdkwartier zit, de primeur van een boutique voor wat betere spulletjes. Te vinden in de volkswijk van het 19e arrondissement, dat toch al een bezoek waard is om de Chinese en Caribische winkels en restaurants. En niet te vergeten het kerkhof Père Lachaise, waar meer vergane glorie te zien is dan waar ook.

In het kunstenaarscentrum Centquatre (104, rue d'Aubervilliers) kun je snuffelen in 200 m² Bric-à-brac Emmaüs, ontworpen door architecten Thomas en Anne Durand Ambroselli. Van het dressoir uit de jaren vijftig tot de rococo terrine van grandmère, de overbodige IKEA-kast en te klein geworden jeans. Als het nog maar in goede staat is.

Er zijn plannen om tot 2014 nog een tiental winkels in de hoofdstad te openen. In 117 andere Franse steden is het al langer mogelijk Abbé Pierre postuum te ondersteunen. Een klikje en je weet meer.

Vuurtoren

2010-10-14T23:51:00.004+02:00

Eigenlijk was het bedoeld als vuurtoren aan de noordelijke ingang van het nieuwe Suezkanaal, dat in 1867 werd opgeleverd door Ferdinand de Lesseps. De Franse beeldhouwer Auguste Bartholdi heeft vergeefs geprobeerd het idee te slijten aan de Turkse onderkoning van Egypte, maar Ismail Pasja hapte niet. Terug in Parijs kreeg Edouard de Laboulaye, politicus en hoogleraar, lucht van het project en stelde met succes voor het Statue de la Liberté als geschenk van het Franse volk te sturen naar de honderdjarige Verenigde Staten van Amerika (1876). Ruim 100.000 geldgevers, van kleine gemeenten tot rijke filantropen, brachten 400.000 francs bij elkaar, de resterende 600.000 kwamen uit de staatskas.

In 1871 kreeg Bartholdi dus opdracht om rond het stalen geraamte van Gustave Eiffel (die van de latere toren) een passende koperen ombouw te fabrieken. Het werd de bekende dame met fakkel, gehuld in draperieën en gekroond met een zevenpuntige ster, symbool voor de zeven continenten en oceanen.
De uit Colmar (Haut-Rhin) afkomstige kunstenaar zou met meerdere modellen hebben gewerkt en het verhaal gaat dat ook mama Bartholdi menig uurtje met de rechterarm omhoog moet hebben gestaan.

Midden in Parijs werd het 46 m hoge gevaarte in elkaar gezet, maar bij de viering in 1876 kon men in New York slechts arm en fakkel voor 50 dollarcent bewonderen. Tegenslagen zorgden voor verdere vertraging en pas op 17 juni 1885 kwam het restant (350 onderdelen in 214 kisten) met het Franse fregat Isère in New York aan. Intussen hadden de Amerikanen zelf gezorgd voor de 47 m hoge sokkel op het tegenwoordige Liberty Island.

Van 1886 tot 1902 heeft het Vrijheidsbeeld als echte vuurtoren van de haven van New York gediend, tegenwoordig is de verlichte vlam voorzien van bladgoud. Op het Île des Cygnes in de Seine, vlak bij de Parijse Eiffeltoren, staat ook sinds 1885 een replica van ruim 11 meter.

Kruis van Lotharingen

2010-10-12T23:51:00.002+02:00

Generaal Charles de Gaulle maakte in juni 1940 deel uit van het Franse oorlogskabinet toen maarschalk Pétain besloot te onderhandelen met de nazi’s. Vanuit Engeland riep De Gaulle via de BBC in zijn Appel du 18 juin het Franse volk en de resterende strijdkrachten op, zich niet neer te leggen bij een Duitse bezetting. Zijn verzet leidde enkele dagen later tot de oprichting van de Forces françaises libres. Ook vice-admiraal Emile Muselier had Engeland kunnen bereiken en nam de leiding van de gevluchte eenheden van marine- en luchtmacht.

Het was Muselier, afkomstig uit Lorraine, die op 3 juli in zijn Ordre Général n° 2 opdracht gaf alle uitingen van de Vrije Fransen te voorzien van het Croix de Lorraine als tegenhanger van het gehate hakenkruis. Bij die keuze werd hij niet alleen geïnspireerd door zijn geboortegrond. Ook het 507e Pantserregiment van (toen nog kolonel) De Gaulle voerde voor de oorlog al het kruis, dat later symbool zou worden voor de Franse bijdrage aan de eindoverwinning op het Derde Rijk.

Van oorsprong is het kruis met de dubbele horizontale balk een embleem uit het Byzantijnse rijk en werd onder meer gebruikt door het koninkrijk Hongarije. Pas in de 14e eeuw verschijnt het (ongetwijfeld via het in die jaren gebruikelijke uithuwelijken) op munten van de hertogen van Valois, een tak van het Huis Anjou. Via René d’Anjou, in Frankrijk bekend als Bon Roi René, kwam het kruis naar Lorraine toen hij daar in 1431 de locale hertogin Isabelle in het huwelijksbed nodigde.

Niet ver van Colombey-les-Deux-Eglises (Haute-Marne), waar Charles de Gaulle op het landgoed La Boisserie woonde, staat sinds 1972 als herinnering aan de militante generaal een Croix de Lorraine op het hoogste punt in wijde omtrek. Niet te missen, 44 meter hoog van 1500 ton Bretons graniet en gefinancierd door een nationale inzameling.

Maar ondanks het feit dat De Gaulle de eerste president werd van de Cinquième République, is zijn favoriete kruis als beeldmerk teloor gegaan. Zelfs geen plek op stempeltje of postzegel.

Tafelmanieren

2010-10-10T23:58:00.019+02:00

Ook in Frankrijk kun je terecht in etablissementen om middeleeuws te tafelen. Meestal ontaardt dat in onfris buffelen en vooral onmatig innemen. Het moet kennelijk het beeld bevestigen dat destijds deze streken bevolkt waren met onbeschaafd gepeupel, dat zich dagelijks lallend tegoed deed aan halve varkens en gevulde ganzen, onderwijl driftig bezig de vleselijke lusten te bevredigen. Vlaamse meesters hebben met vaardige kwast bijgedragen aan dat imago.

De werkelijkheid was uiteraard minder prozaïsch. Meestal bestond een maaltijds slechts uit een enkel gerecht en vlees of vis was daarbij niet alledaags. Adel en geestelijkheid hadden natuurlijk meer op het bord en in die kringen kon het aardig uit de hand lopen. Toch bestonden ook daar tafelmanieren, die rond de 16e eeuw mondjesmaat ook bij de burgerij ingang vonden. Bekend is een etiquetteboekje voor jongens uit 1530 van Erasmus. "Met drie vingers in het zoutvaatje zitten verraadt boerse manieren" hield hij het jongvolk al voor.

Het was de Franse kardinaal De Richelieu die zich vaak ergerde aan gasten die met hun dolkmes, een standaard accessoire in de betere kringen, de vleesresten tussen de tanden verwijderden. Hij liet daarom speciale messen maken met een ronde top en geldt dus als de uitvinder van het tafelmes. Al eerder had François I het aardewerken bord aan zijn hof geïntroduceerd en Henri III deed hetzelfde met de vork. Toch duurde het nog lang voordat dit gereedschap echt ingeburgerd raakte. In 1733 schreef Justus van Effen nog “Wat belet de handen die behoorlijk gereinigt zyn, zo zuiver te wezen als een geschuurde of wel gewassen vork".

Het servet (of de tafeldoek) komt overigens al in 12e-eeuwse Franse kloostervoorschriften voor.
Er werd in een réfectoire gewoon met de handen gegeten en van hogerhand was er natuurlijk scherp toezicht op goede manieren.
Aflikken of aan de pij afvegen kostte je ongetwijfeld een flink aantal weesgegroetjes…

Perrier

2010-10-08T23:25:00.001+02:00

Onder de grote Franse merken mag een aantal met recht wereldberoemd worden genoemd. Denk aan wat modehuizen, de grote cognacs, een paar automerken en de eerste balpunt die Europa veroverde.
Niet zo voor de hand ligt een bedrijfje dat in de jaren vijftig door slimme marketing regelmatig alle voorpagina's haalde. De Tour de France was nog exclusief voorbehouden aan de krant, uitgezonderd een enkele radioman die 's avonds laat nog even een stukje mocht voorlezen. Wielervolk kende vooral via foto's de heroïsche koppen van de slaven van de weg. En daar maakte een handige reclameman gebruik van. Bij elke etappe-aankomst kregen alle renners een geopend flesje Perrier aangereikt. Het eerste wat ze deden was de bubbeltjes leegklokken, recht in de lens van de fotografen.
Zo werd het bronwater uit de Gard in korte tijd de populairste dorstlesser van Frankrijk.

De legende wil dat Hannibal, tijdens zijn tocht door Frankrijk om de Romeinen een lesje te leren, in 218 voor onze jaartelling een nachtje overbleef in deze streken. Dat gebeurde op een plek waar koolzuurhoudend water zo maar uit de grond kwam. Het leek op kokend water, maar dan koud. De locatie werd later dan ook Les Bouillens genoemd. Een kleine drie eeuwen later, nadat Caesar Gallië ondersteboven had gelopen, knutselden Romeinen een eerste bassin bij de bron. Legioensoldaten sopten daar hun stukgelopen voeten en de geneeskrachtige thermes waren een feit.

Even een stukje overslaan tot 1841, wanneer ene Alphonse Granier van Napoleon III een vergunning krijgt waarmee het borrelende geneeskrachtige vocht wordt erkend als eau minérale naturelle. Waarmee een koning zich al niet bezighield.
De boel gaat echter na een brandje failliet en pas in 1898 neemt docteur Louis Perrier uit Nîmes de droevige handel in Vergèze over. Vijf jaar later is de Ierse zakenman John Hammsworth eigenaar. Hij blijf handig gebruik maken van de bekendheid van de docteur, maar besluit het water alleen nog maar in flessen te verkopen. Dè manier waarop in het British Empire bronwater aan de man werd gebracht. De wereld lag dus open en in 1908 werden al 5 miljoen flessen met de hand gevuld en verkocht, tot in India toe.

Na wat tegenslagen wordt het bedrijf na WO2 op Amerikaanse leest gemoderniseerd. Spannende wereldwijde marketing zorgt voor 150 miljoen flessen in 1952. In de VS wordt Perrier een cultdrank (1988 ruim 300 miljoen stuks) en driesterrenrestaurants willen alleen nog maar het sexy groene flesje op tafel.
In 1990 beginnen de problemen. Een deel van de productie is vervuild met het schoonmaakmiddel benzeen. De handel zakt in en twee jaar later wordt de tent overgenomen door het Zwitserse Nestlé. Daarna komt het merk vooral in het nieuws met arbeidsconflicten, personeelsafbouw, verplaatsing van activiteiten. De investeerders willen meer geld zien en wringen Perrier tot de laatste bubbel uit.

Groot geld houdt weinig rekening met 20 eeuwen traditie ...

Zomerpaleis

2010-10-06T23:39:00.003+02:00

Een jaar geleden meldde de Chinese pers dat experts in het buitenland gingen zoeken naar oude foto’s van het Yuanmingyuan-paleis in de hoofdstad Beijing, het oude Zomerpaleis van de Chinese keizers. Dit jaar komt ook Frankrijk aan de beurt. Geen wereldschokkend nieuwtje, ware het niet dat het paleis morgen precies 150 jaar geleden door Franse en Britse soldaten werd geplunderd en in brand gestoken. Dat gebeurde tijdens de Tweede Opiumoorlog (1856-1860), een actie van koloniaal Engeland en Frankrijk om China in het gareel te houden.

Het verwoesten van het hart van de Manchu-dynastie wordt zelfs in de huidige communistische maatschappij nog steeds ervaren als de grootste vernedering door westerse landen. Beijing herdenkt de dramatische gebeurtenis deze week, maar vertaalt verbittering niet in materiële zin. Herstelbetalingen doen er niet toe, wel het opsporen van het Chinese erfgoed. Desnoods alleen op foto’s. Want slechts ruïnes van paleis en omliggende parken resten

Volgens ruwe schatting moeten 1,5 miljoen antieke Chinese voorwerpen terug te vinden zijn in 2000 musea in 47 landen. In Frankrijk zou het bijvoorbeeld om Fontainebleau gaan. Hoeveel in particulier bezit is weet niemand, maar dat ook op Franse schoorsteenmantels oorlogsbuit moet staan is zeker.
Het doel van de zoektocht is uiteindelijk restauratie van het Zomerpaleis met behulp van authentieke foto’s. Zo heeft de Amerikaanse Duke University al archiefmateriaal beschikbaar gesteld.

Dat ook ten tijde van de plundering Franse schaamte niet uitbleef, bewijst een uitspraak van schrijver Victor Hugo. Hij zei te hopen voor zijn dood nog drie dingen te mogen beleven: de afschaffing van de doodstraf, de Europese eenheid en de teruggave van de gestolen Manchu-schatten.
Tot zijn dood in 1885 heeft hij het niet meegemaakt.

Cathédrale du Champagne

2010-10-04T23:49:00.014+02:00

Misschien is Mercier niet de beste, wel de meest verkochte champagne in Frankrijk. Een merkbekendheid die klinkt als een klok, na ruim 100 jaar nog steeds met dank aan oprichter Eugène Mercier uit Epernay. Hij vertrok in 1858 op 20-jarige leeftijd uit de ouderlijke épicerie en wierp zich op een markt die op dat moment werd gedomineerd door de weduwen Cliquot en Pommery. Dames van de oude stempel, passend bij het chique imago van de bubbeltjes. Maak die van Mercier toegankelijk voor de massa, was zijn simpele credo.

Eugène bleek een man van grote ideeën, met een even grote neus voor het begrip marketing avant la lettre. In zeven jaar tijd bouwde hij een ondergrondse kelder in Epernay met 47 tunnels, totaal 18 kilometer.

Niet alleen voor productie en opslag, ook voor publiek. In 1871 regelde hij voor de toenmalige president Sadi Carnot een rondleiding met paard en wagen door de met fakkels verlichte kelders. De kranten stonden er vol van.

Maar onsterfelijk werd hij in 1889 met zijn Cathédrale du Champagne. Jarenlang waren 150 Hongaarse eiken in het geheim omgetoverd tot een gigantisch wijnvat met een capaciteit van 213.000 flessen. Het duurde twee jaar voor de 1600 hectoliters beschikbaar waren om het vat te vullen en de journalisten het gevaarte konden bezoeken.

Op 16 april 1889 werden de muren van de werkplaats gesloopt, een dag later was het vat klaar voor transport naar Parijs. Het duurde 8 dagen en nachten om met 24 ossen uit de Morvan en 18 paarden de reis te voltooien. Onderweg stortten twee bruggen in, werden andere beschadigd, straatverlichting en gevels gehavend en 5 huizen gekocht om af te breken. Maar toen stond het gevaarte dan ook op de grote wereldtentoonstelling in de hoofdstad.

Hoewel het 20-tons vat werd overschaduwd door de belangrijkste attractie, de Eiffeltoren, kreeg Mercier enorme publiciteit. Daarna ging La Foudre terug naar Epernay, waar de inhoud nog tot 1947 werd gebruikt voor het mengen van de jaargangen.

De voormalige Hongaarse eiken staan sindsdien op een prominente plek in het huis Mercier.

TGV

2010-10-02T23:55:00.001+02:00

Naast de Eifeltoren, de helaas ter ziele gegane Concorde en de 2-CV, is de hoge snelheidstrein TGV ook zo’n baanbrekend stukje Franse technologie. En allemaal nog mooi om te zien ook. De eerste plannen voor de Train à Grande Vitesse ontstonden in de jaren zestig van de vorige eeuw. De eerlijkheid gebiedt te melden dat de Japanse shinkasen als voorbeeld diende, maar beter goed gejat dan slecht bedacht, n’est ce pas?

Het spoorbedrijf SNCF heeft sinds 1981 een kleine 450 supersnelle treinstellen laten bouwen en er komen er tot 2012 nog 55 bij. Om een beetje uit de kosten te komen gaat SNCF samen met producent Alstom regelmatig de boer op om ook buiten de grens spullen te verkopen. Zo ook in de VS, waar de staat California wel trek heeft om met 400 km/u of meer door het landschap te jakkeren. Een mogelijke opdracht van 43 miljard dollar.

2007 Le Chemin (Meuse): TGV wereldrecord 574 km/u

Helaas voor SNCF hebben de Californische congresleden hun geschiedenislesjes goed geleerd en dreigt er een NO voor de TGV. Met als reden dat de Franse (staats)spoorwegen mede schuldig zouden zijn aan de deportatie van vele tienduizenden joden tijdens Wereldoorlog 2. Al eerder hebben Franse rechters de staat daarvoor hoge boetes laten betalen aan joodse nabestaanden. Inmiddels is ook Florida wakker geschud en wil een nader onderzoek voordat daar de trein gaat rijden.

Gisteren sprak de Californische gouverneur Arnold Schwarzenegger (rechts) een veto uit over een door het congres aangenomen wet, die SNCF verplicht om haar rol bij de Holocaust op te helderen en bovendien smartegeld te gaan betalen.

Schwarzenegger is geboren in Oostenrijk. Net als Adolf Hitler.

Georges Méliès

2010-09-30T23:45:00.002+02:00

Niet alles is Hollywood wat de klok slaat, al hebben yanks de pretentie dat film en USA ongeveer hetzelfde is. In een land waar je als B-acteur zelfs president kunt worden ook niet zo vreemd. Fransen zijn minstens zo naar binnen gericht, maar wat betreft bewegend beeld hebben ze terecht een paar grote namen in het collectief geheugen. Zoals Georges Méliès, voorzien van het trotse etiket le veritable créateur du septième art. En tijdgenoot van de gebroeders Lumière, uitvinders van de filmcamera.

1861, Georges ziet in Parijs het eerste licht waarmee hij later zo vaak gaat experimenteren. Er zit wat geld in de familie en in 1888 wordt hij eigenaar van het theater Robert Houdin, genoemd naar de onvergetelijke verdwijnkunstenaar. Hij organiseert er zijn grande illusions, een grote passie.
In 1895 ziet hij de eerste film van de Parijse broers Lumière, beelden van een trein in een station. Zelf geen onverdienstelijk amateur goochelaar, ziet Méliès al bij die eerste kennismaking met het nieuwe medium ongekende mogelijkheden. Hij koopt in Londen apparatuur, richt productiebedrijf Star Film op en wordt de belangrijkste concurrent van de Lumières. Waar de gebroeders cameramensen over de hele wereld sturen om werkelijkheid te filmen, creëert Méliès zelf een wereld en verheft in enkele jaren het ambachtelijke filmen tot de zevende kunst.

Met nieuwe trucages en speciale effecten brengt hij illusies op het witte doek die het publiek verbijsteren. Boeken van Jules Verne, zelf meester in geschreven onwerkelijkheid, worden door Méliès in filmtaal gezet. Le voyage dans la lune uit 1902 hier de laatste 8 bewaarde minuten) en Vingt mille lieues sous les mers worden nu nog gezien als oorsprong van de cinematografie en zijn over de hele wereld gegaan.

Uitvinder, decorateur, scenarist, dichter, acteur (speelt in bijna alle films mee) en onvermoeibare regisseur (boven). Hij ontwikkelt filmsets, creëert locaties en leidt acteurs in meer dan 500 films over sprookjes, science-fiction, avonturen en historische spektakelstukken. Reizen door het onmogelijke, noemt hij ze zelf. Voor zijn rusteloze camera's bouwt hij de eerste filmstudio in Montreuil bij de hoofdstad.

In mei 1913 eindigt zijn film. Georges verliest zijn vrouw, blijft met twee kinderen achter en het geld is op. Zijn theater wordt in 1914, het eerste oorlogsjaar, door de politie gesloten. Uiteindelijk moet hij zijn bezittingen verkopen. Filmblikken komen bij opkopers terecht en de meesten verdwijnen voorgoed. Zelf verbrandt hij zijn eigen collectie in een vlaag van woede.

Vele jaren later wordt het genie van de anticipation, zoals Fransen science fiction noemen, door de redacteur van een filmblad teruggevonden. Samen met een nieuwe echtgenote, voormalig actrice in zijn films, is hij uitbater van een snoep- en speelgoedwinkel in Gare de Montparnasse. Méliès krijgt eerherstel, ontvangt het Légion d'honneur in 1931 en mag zijn laatste jaren doorbrengen in een rusthuis van de Mutuelle du Cinéma op het Chateau d'Orly.

In 1938 valt zijn projector voorgoed stil. Zoals vele grote Franse kunstenaars rust hij op het Parijse kerkhof Père-Lachaise.

Venceslas

2010-09-28T23:35:00.000+02:00

Vandaag was het in Frankrijk de naamdag van Saint Venceslas (rechts). Vrijwel alle 365 dagen van het jaar hebben een persoonsnaam, veelal afkomstig uit het rijke roomse leven. Een niet gering aantal Fransen is dan ook vernoemd naar al dan niet heilig verklaarde types uit het verleden.
Zodat je met een beetje pech jarig bent tegelijk met duizenden anderen van die naam.

Om precies te weten om wie het elke dag gaat, raadpleeg je een willekeurige kalender. Ongetwijfeld de meest gebruikte is die van de pompiers.

Met plaatje van het complete belendende korps. Half december aangereikt door de locale spuitgast in ruil voor een bijdrage aan de kantinepot van de naburige kazerne. En omdat je nooit weet hoezeer je de steun van deze stoere strijders nodig zult hebben, betaalt toute la France grif mee aan het dagelijkse brandweermenu.

Nog even Venceslas. Een naam die sinds 1940 nog maar 7 keer door een (kennelijk overspannen) vader bij de plaatselijke mairie is gedropt als etiket voor zijn pasgeboren dreumes. Zeldzaam dus, om precies te zijn op plaats 3181 op de lijst van meest voorkomende Franse voornamen.

De echte Venceslas had niks met Frankrijk. Was in de 10e eeuw hertog van Bohemen, in een Engels kerstliedje nog bekend als de Good King Wenceslas. Een vroom en deugdzaam man, zoals dat heet. Hij werd in 935 op de trappen van de kerk in Stará Boleslav (Tsjechië) in opdracht van zijn boze broer vermoord en in stukken gehakt.

Restanten nog te zien in de Sint Vitus kathedraal in Praag.

Koninkrijk

2010-09-26T23:43:00.001+02:00

Twee families zijn nog steeds op jacht naar de inmiddels zwaar vermolmde en wrakke Franse troon. Hoewel sinds 1870 onafgebroken een republiek, houden erfgenamen van de Bourbons en het huis Orléans de moed erin. Frankrijk heeft het per slot van rekening eerder gepresteerd. Niet lang na de bloedig verworven Eerste Republiek zet Napoleon Bonaparte de keizerskroon eigenhandig op de kruin. Na zijn gedwongen opstappen gedogen les citoyens nog twee koningen uit de stal Bourbon, maar in 1830 zijn ze Charles X toch zat. Gek genoeg benoemt het parlement dan geen president, maar een nieuwe koning. Wel van een ander merk, Louis Philippe, de enige vorst van het huis Orléans.

In 1848 is het weer raak. De derde revolutie in 50 jaar. Deze Februari-revolutie verwekt de Tweede Republiek, met een neefje van Napoleon als staatshoofd. Dat is natuurlijk vragen om moeilijkheden en jawel, in 1852 besluit Louis Napoleon aan het einde van zijn vierjarige mandaat dat er maar een staatsgreep moet komen. Keizertje spelen is leuker dan het gedoe met een parlement. Hij roept het Second Empire uit en noemt zich voortaan Napoleon III.

Na de Duitse oorlogsverklaring in juli 1870 duurt het nog twee maanden voordat neef zijn keizerlijke spullen weer moet inleveren. In februari 1872 wordt na de nederlaag tegen Duitsland de Derde Republiek uitgeroepen.
Na Wereldoorlog II volgt in 1947 de Vierde en Charles de Gaulle plakt in 1959 eigenhandig het etiket Vijfde Republiek op Marianne. De houdbaarheidsdatum daarvan is nog niet verstreken, maar met de aspiraties van Sarkozy weet je 't maar nooit.

Intussen lopen de Bourbons en Orleáns zich nog steeds warm. Huidige kandidaat voor het Bourbon-team is (links) de 36-jarige célébrité Louis XX duc d'Anjou, lid van de Spaanse tak waaruit ook koning Juan Carlos stamt. Nog even is zijn tegenstander de ruim 40 jaar oudere Henri VII comte de Paris, de hoop van Orléans. Die steeds sterker de hete adem van drie zoons in zijn nek voelt.

De bladen zijn er blij mee...

Le Camargue

2010-09-24T23:17:00.003+02:00

Ben je niet zwaarder dan 450 kilo, schofthoogte net 1,47 m en een grijs-witte vacht, dan behoor je vrijwel zeker tot één der oudste rassen ter wereld. Je stamboom gaat terug tot de duisternis van het verleden, al zijn er lijnen naar arabische en keltische voorouders. Ook de familie Prewalsky laat zich gelden. Je skelet lijkt op prehistorische voorgangers die bij Solutré in Bourgogne zijn gevonden. Vochtig, moerassig laagland zoals rivierdelta's, daar voel je je thuis. Je hebt een haat-liefde verhouding met zwarte stieren. Moedig, een zacht karakter, niet veeleisend, levendig en alert, makkelijk met het zadel, bestand tegen slecht weer en een geweldig uithoudingsvermogen. Dat zeggen ze over jou. Ze noemen je Le Camargue.

De witte paarden uit de Rhône-delta waren al bekend bij zeevaarders uit Fenicië die ruim voor de jaartelling zo'n beetje alle kusten van de Méditerranée afstruinden. Ook de Romeinse veldheer Julius Caesar noemt ze in rapporten en zou het fokken van het ras hebben bevorderd. De Camisards, protestantse opstandelingen in de Cévennes, gebruikten ze bij hun acties. Keizer Napoléon Bonaparte verspeelde ontelbare schimmels in zijn Grande Armée en de viervoeters hebben letterlijk bergen werk verzet bij het graven van het Suezkanaal.

In de driehoek Montpellier, Tarascon en Fos vinden we de meeste extensieve fokkerijen van het Camargue-ras. Op die manades, vooral in de Camargue zelf, leven ze in weer en wind en volle vrijheid. In een gebied van minstens 20 hectare en gemiddeld niet meer dan twee volwassen dieren per hectare. Dat zijn enkele van de strikte regels die de organisatie van fokkers heeft opgesteld en waaraan een manade moet voldoen om de raskenmerken te waarborgen.

Manades fokken ook de kleine Camargue-stier. Het is een ideale combinatie. Le Camargue is bij uitstek een betrouwbare partner van de gardian bij het werken met stieren. Snel, wendbaar en dominant, met een natuurlijk overwicht op de taureaux. Ook tijdens een abrivado zie je dat ze niet beducht zijn voor stieren.Het voortbestaan van het ras is door de organisatie van fokkers verzekerd. Er moeten bij een manade altijd minimaal vier 'beschikbare' merries zijn voor de voorplanting. Je zou nog jaloers worden ....

De Cassini ’s

2010-09-22T23:11:00.002+02:00

Meer een titel voor een circus-act, want ook de bakermat van de familie Cassini lag in Italië. Toch mag Frankrijk met recht de werken van de Cassini’s tot het eigen domein rekenen. Astronoom Cassini I werd in een klein dorpje bij San Remo geboren, maar Giovanni Domenico ging in 1671 verder door het leven als Jean-Dominique na zijn benoeming tot directeur van het Oberservatoire de Paris. Daar ontdekte hij de verschillende ringen en manen van planeet Saturnus.

Zes jaar later, Jean-Dominique (rechts) was inmiddels tot Fransman genaturaliseerd, werd Cassini II geboren. Met de paplepel werd astronomie de kleine Jacques ingegoten, want de familie woonde in de sterrenwacht. Ook voor hem was Saturnus de favoriete plek aan de nachtelijke hemel en in 1706 volgde hij pa op. Zijn bijdrage aan de wetenschap was het schema van de omlopen van de manen van de beringde planeet.

César-François, zoon van Jacques, was behalve astronoom ook cartograaf. Cassini III (ook weer baas bij de Parijse sterrenwacht) ging echter vooral de geschiedenis in als maker van de grote klassieke topografische kaart van Frankrijk.

Deze Carte de Cassini, bestaande uit 181 zeer gedetailleerde bladen, werd vanaf 1744 uitgegeven door de Académie des Sciences. De maker heeft de laatste exemplaren zelf niet meer gezien. Zijn zoon Jean-Dominique (Cassini IV) rondde het karwei in 1793 af.

Meer hemelbestormende Cassini’s leverde Frankrijk niet.
Hun faam duurt echter voort in de ruimte. In 1997 lanceerde de NASA de Cassini-ruimtesonde (genoemd naar Giovanni), die na een lange reis in juli 2004 Saturnus bereikte.
Die Cassini blijft nog lang actief dankzij een kleine kernreactor aan boord.

Morbihan

2010-09-20T23:15:00.003+02:00

Reizen in Frankrijk is ook een tocht door je eigen verleden. Een paar dagen Morbihan langs ooit bezochte dranklokalen waar je de eerste cidre dronk. En de toen nog betaalbare eetgelegenheden. Maar ook een dejá vu van vergezichten, witgewassen dorpspleinen en strenge grauwgrijze godshuizen. Vastgeroest in de herinnering komt de geur van Bretagne weer bedwelmend boven. De zilte neus, om 't in wijnspraak te zeggen. Bij laag water tussen de achterblijvers van de vloed zoeken naar een maaltje coques of wat verdwaalde oesters. De overweldigende aanblik van honderden meters drooggevallen zeebodem. Met de zekerheid dat 't een paar uur later weer verdwijnt onder eindeloze deining van de oceaan. Getijdenspel, het blijft een wonder.

Eigen verleden is soms mooier dan de werkelijkheid. Zoals de prehistorische vindplaats bij Locmariaquer. Een verzameling 6500 jaar oude megalithische grafresten van lang uitgestorven krachtpatsers. Want hoe krijg je anders een 20 meter hoge menhir van 350 ton recht overeind? De eeuwen hebben hem doen omvallen. Of misschien middeleeuwse bricoleurs die wat bouwmateriaal nodig hadden.
Dertig jaar geleden een gratis plek die je fantasie prikkelde hoe 't ooit was. Nu een omheinde toiletruimte annex ansichtkaartenkiosk van een ontstellende treurigheid en bewaakt door dito volstrekt ongeïnteresseerde vrouwelijke cipiers. Nergens aankomen en betalen, is 't kortaf.
Dat doe je, om verderop te zien dat er geen spaan fantasie meer nodig is. Iemand heeft het onzalige idee gekregen het geheel om te bouwen zoals 't volgens hem/haar ooit geweest zou moeten zijn. Omhooggevallen ambtenaar met niet afgemaakte ambachtschool en twee danslessen. Geen benul dat je met je fikken van archeologische vindplaatsen moet afblijven. Niks meer aan. Alles netjes aangeveegd, bordje er bij en op de paden blijven!

Ook de Alignements de Carnac (boven) zijn nu voorzien van kilometers hekwerk met vervaarlijke waarschuwingen. Alsof je zo maar even die joekels uit de grond trekt om thuis je tuintje te versieren. Gelukkig mag je er buiten het seizoen voor niks doorheen lopen, vol onbegrip wat die lange rijen stenen precies betekenen. 2934 stuks, verdeeld over drie locaties. Je hebt geen idee, maar bent niet alleen. Ook de wetenschap heeft nog steeds geen antwoord.

Met Asterix en Obelix in het achterhoofd blijf je met een mooie fles Muscadet hangen bij hèle lange tafels vol prachtige Bretonse Fruits de Mer.
De allerbeste daar aan de Golfe de Morbihan...

Nunc est bibendum

Patrimoine

2010-09-18T23:22:00.000+02:00

Dit weekend kun je niet om het erfgoed heen. Ook Frankrijk doet mee aan de 27e Journées Européennes du patrimoine. Bedoeld om mensen uit huis te krijgen voor een uurtje of wat gratis cultuur. 15.000 historische locaties in het hele land staan open, met als thema dit jaar grote namen uit de geschiedenis.

Parijs is natuurlijk het middelpunt van het heelal. Alle 20 arrondissementen hebben een overladen programma, zodat je de wijk niet uithoeft.

Doe je dat wel, dan ontloop je het erfgoed niet. Want ook de 110-jarige Parijse Metro is als historisch monument in de lijst opgenomen. Niet alleen de nog overgebleven jugendstil ingangen van architct Hector Guimard, ook verschillende ondergondse stations behoren tot het patrimoine. Beetje jammer wel dat het een Belg was, baron Edouard Empain, die de metro heeft gebouwd.

Wil je liever niet de deur uit om de honderdduizenden cultuurzoekers niet in de weg te lopen? Stap dan in de virtuele wereld. Op deze site van het Ministère de la Culture et de la Communication treed je, alleen in aanwezigheid van je eigen muis, binnen in de multimediale werkelijkheid. Van de eigen werkplek van minister Frédéric Mitterand in het historische Palais-Royal, via de préhistorische grotten van Lascaux en de archeologische onderwaterwereld bij Saint-Malo tot een 3D-presentatie van het Petit Trianon, het paleisje van de tragische koningin Marie Antoinette.

Ook na het weekend of desnoods midden in de nacht mét muis te bezoeken.

Vieux Port

2010-09-16T23:37:00.004+02:00

Een Oude Haven bestaat alleen bij de gratie van een nieuwe. Zowat de gehele westkant van Marseille bestaat dus uit moderne havenactiviteiten, met als bovenmaatse blikvangers de ferries naar de Afrikaanse kust en Corsica. Maar ook zonder die eigentijdse tegenhanger mag je de kleine haven in het hart van de stad met recht een Vieux Port noemen. Al 600 jaar vóór de jaartelling landden er de eerste Griekse immigranten uit de havenstad Phocaea (nu Foça in Turkije) in een calanque die de naam Lacydon kreeg. Die natuurlijke inham van de Méditerrannée week toen nauwelijks af van de vorm die de bekendste haven van Frankrijk nu heeft.

Die eerste Grieken vestigden zich aan de noordoever van de inham. Daar, achter het monumentale gebouw van de Bourse, zijn nog restanten te zien van de alleerste Port Antique in de Jardin des Vestiges. Ondermeer van een 180 m lange kademuur uit de Romeinse periode met trappen waarlangs goederen werden gelost.Vondsten van vaatwerk en delen van een 23 meter lang vaartuig zijn te zien in het Musée d’Histoire.

De Griekse stichters van Massalia, de oudste stad van Frankrijk, zochten in later eeuwen toenadering tot Rome tegen de dreiging van Hannibal's Carthago aan de Afrikaanse kust. Economische en culturele welvaart waren het resultaat van deze samenwerking. Daaraan maakte Julius Caesar in 49 een resoluut einde door zijn belegering en inname van de stad in de burgeroorlog met rivaal Pompeius. De naam werd veranderd in Massilia en Narbonne en Arles zouden tijdens de Romeinse eeuwen de stad voorbij streven.

Anno 2010 zijn de rollen omgekeerd en is Marseille gezegend met een commercieel florisante opening naar zee, veel wetenschappelijk onderzoek, drie universiteiten, de herinnering aan Zidane, baanbrekende mode en kunst, dagelijks verse sardines en door de TGV slechts drie uur verwijderd van grote broer Parijs.

En de Vieux Port als toeristische topattractie met kilometers terrassen.
De buitenlanders aan de westzijde. Met vriendelijke en vaak Engels sprekende bediening, plus de onvermijdelijke Oosteuropese muzikanten.
Aan de overkant les Marseillais zelf. Van modieus trendy tot luidruchtig Ultra, de bloedfanatieke supporters van Olympique Marseille.

Met overal de enige ware bouillabaisse hors catégorie op de kaart.
Zeggen ze zelf.

20 maanden

2010-09-14T23:13:00.001+02:00

Grote gebeurtenissen werpen hun schaduw vooruit. Dus beginnen Franse media te speculeren over de volgende presidentsverkiezingen in 2012. Nog 20 maanden te gaan, maar de eerste peilingen zijn daar.

Hier (nog) geen Wilderiaanse taferelen en ultra-rechts lijkt de verbrokkeling nabij na het afscheid van nestor Le Penn als kandidaat. Dus gaat het traditioneel tussen regerend droite en hoopvol gauche.

Op rechts wordt naar een echte kopman gezocht. Duidelijk is dat Nicolas Sarkozy in nauwe schoentjes zit. Zijn populariteit is gedaald tot 15%, net zoveel als oud-minister en aartsvijand Dominique de Villepin die nog maar net in training is. Beiden (rechts) zijn bovendien in juridisch gevecht over de affaire Clearstream.
Premier François Fillon hijgt met 13% net achter de koplopers, maar moet het van zijn eindsprint hebben. Veel andere rechtse rakkers, waaronder oud-premier Alain Juppé, volgen op achterstand maar geven nog lang niet op. Troost voor Sarko: sinds 1974 koos rechts de zittende president altijd als eerste kandidaat.

Links staat er heel wat beter voor. Daar gaat het slechts om twee éléphants, zoals partijbonzen hier worden neergezet. Dominique Strauss-Kahn, oud-minister en hoogleraar economie, haalt nu 54%. De huidige baas van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) gaat bijna schouder aan schouder met Martine Aubry, partijvoorzitster en burgemeester van Lille (50%). De rest op links lijkt zich te schikken in een knechtenrol.

Maar net als in de Tour de France roept iedereen voorzichtig: Parijs is nog ver…

Geschiedenishuis

2010-09-13T23:07:00.003+02:00

Anderhalf jaar na de aankondiging komt het Maison de l’Histoire de France dan toch onder de pannen. Na eindeloos getouwtrek over de definitieve locatie van zijn stokpaardje heeft Sarkozy zelf de knoop doorgehakt. De Archives Nationales in Parijs (boven) kunnen zich opmaken het prestigieuze project te gaan herbergen. Niks spreiding van cultuur dus, zelfs het plannetje van Vincennes om desnoods te kiezen voor een plek in Grand Paris kon geen genade vinden.

Om ruimte te krijgen in de panden van het nationale archief aan de Rue des Francs-Bourgeois (3ème) moet een groot deel van spullen en mensen verhuizen naar elders, zodat 10.000 m2 vrijkomt voor de Franse geschiedenis.
Negen regionale musea komen dan ook onder de parapluie van Parijs: prehistorie in Les-Eyzies-de-Tayac (rechts), archeologie in Saint-Germain-en-Laye, middeleeuwen in Cluny, renaissance in Ecouen, de historische collecties in de kastelen van Pau, Fontainebleau en Malmaison, het museum van Compiègne (Second Empire 1852-1870) en de militaire geschiedenis in de Parijse Invalides.

Eind volgend jaar moet cultuurminister Frédéric Mitterand een eerste expositie klaar hebben en het hele project moet ergens in 2015 afgerond zijn. Kosten € 80 miljoen.

De vakbonden hebben ook zo hun historisch besef en zijn, zoals vrijwel altijd bij plannen uit Parijs, en colère.

Le Big Mac

2010-09-11T23:49:00.003+02:00

Het Britse magazine The Economist volgt jaarlijks de de economische ontwikkelingen via de BigMac Index. De prijs van de wereldwijd verkochte snack van 220 gram en 600 calorieën staat dan voor een mandje producten (vlees, brood, sla maar ook arbeid en energie). In juni dit jaar kostte de oer-hamburger in geboorteland USA $ 3,73. Omgerekend betaal je voor een BigMac in de 'rijke' Europese Unie 4,33 en in Zwitserland zelfs 6,19. In de meeste van de 119 landen waar McDonald's actief is, zijn de twee plakken gehakte koe, brood met sesamzaad, geheime saus, sla, kaas, augurk en ui goedkoper. Met een kleine beurs moet je wel even naar Hong Kong. Daar 'geniet' je al voor 1,90 van de Amerikaanse droom.

Broertjes Richard en Maurice McDonald openen in 1940 het Barbeque Restaurant Airdrome (links) in San Bernardino (California). De hotdogs worden buiten door kortgerokte meiden geserveerd aan automobilisten. In 1948 volgt de eerste hamburgertent. Zeven jaar later brengt melkboer Ray Kroc hen op het idee om filialen met zetbazen te openen. Ray blijft in de keuken van de broertjes kijken en neemt een paar jaar later zelf de boel over voor 2,5 miljoen dollar. Canada wordt in 1967 als eerste veroverd, de wereld volgt snel.

De eerste Franse MacDo wordt in 1979 in Strasbourg geopend. Een rechtstreekse aanval op de vastgeroeste culinaire traditie. Protest tegen èn gejuich vóór fastfood gaan gelijk op. Zo is het gebleven. In 1992 krijgt Le Bic Mac op de Parijse tentoonstelling Objets du Siècle een ereplaats als icoon van de 20e eeuw. Maar acht jaar later valt een dode bij een aanslag door tegenstanders van de Amerikaanse way-of-life op een MacDo in Bretagne. Activist, anti-globalist en latere presidentskandidaat José Bové wordt veroordeeld voor het vernielen van een filiaal in aanbouw in Millau door in 1999 een trekker naar binnen te rijden.
Intussen zijn 1160 Franse vestigingen met 58.000 mensen in bedrijf waar elke dag 1,7 miljoen klanten binnen lopen of rijden. Goed voor een omzet rond 3,6 miljard euro per jaar.

Jaarlijks verlaten 900 miljoen BicMacs over de hele wereld de bijna 32.000 vestigingen. Maar berichten over fout voedsel, slecht personeelsbeleid, kaalslag van bossen voor productie van veevoeder blijven verschijnen. De bosses in de USA spenderen miljarden dollars om het niet zo fraaie imago bij te spijkeren. Echte liefhebbers zal het worst zijn. En morgen wordt ergens wel weer een nieuwe MacDo geopend.

McDonald's is niet te stoppen.
Maar een Michelin-ster zal er nooit vallen ....

Persvrijheid

2010-09-09T22:55:00.000+02:00

Vanaf vandaag in de Franse boekhandel: ‘Pierre & Alexandra Boulat, 100 photos pour la liberté de la presse’. Een postume hommage aan twee fotografen die eigen leven riskeerden om dat van mensen in oorlogsgebieden vast te leggen. Slachtoffers op de bekende speelterreinen van de internationale wapenindustrie. Van de westerse aanval op de Egyptische stad Port Said in 1956 (boven) tot vluchtelingen in Pakistan en Afghanistan begin deze eeuw (onder).

Pierre Boulat (overleden in 1988 op 73-jarige leeftijd) nam in 1945 de camera ter hand voor het Parijse weekblad Samedi Soir, brak door met een foto van een tornado boven Parijs en kreeg er een contract voor bij het Amerikaanse weekblad Life. Hij legde de brandhaarden van de 50-er en 60-er jaren vast en raadde dochter Alexandra af hetzelfde te gaan doen. Een raad die in de wind werd geslagen, want door haar lens zag de wereld de laatste twintig jaar schokkende gebeurtenissen in voormalig Joegoslavië, Irak, Afghanistan en Palestina. Een hersenbloeding tijdens werk in het Midden-Oosten maakte in 2007 veel te vroeg een einde aan haar 45-jarige leven.

Het boek (€ 9,90) is uitgegeven ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van Reporters sans Frontières, in 1985 in Montpellier opgericht door journalist Robert Ménard en sinds die tijd de internationale organisatie die zich inzet voor persvrijheid.

De Association Alexandra et Pierre Boulat, opgericht na de dood van Alexandra, kent elk jaar een prijs toe aan een uitzonderlijke fotojournalist.

Tot eind februari 2011 is het werk van vader en dochter ook te zien op een (gratis) expositie in het Petit Palais in Parijs.

Afval

2010-09-08T23:58:00.003+02:00

Vorig jaar zijn er in Frankrijk 2,2 miljoen nieuwe auto’s bij gekomen. Dat lijkt veel, maar op ruim 26 miljoen huishoudens valt 't nog wel mee. Italianen en Duitsers doen het beter, vinden de fabrikanten. Bovendien wordt er dit jaar naar schatting 10% minder verkocht, dus maken ze zich wel een beetje zorgen.

Dat er desondanks steeds meer blik rondrijdt, is evident. Elk jaar verdwijnen er namelijk slechts 1,5 miljoen gebruikte karren in de pletwals (toch 2 miljoen ton afval).
Misschien dit jaar nog wat meer, omdat Parijs dokt wanneer een erg oud vehikel wordt ingeleverd. Overigens moet je dan wel weer een nieuwe kopen, want de lopende banden moeten natuurlijk blijven bewegen. Bovendien is Parijs ook nog eigenaar van zo'n band en het hemd is ook hier nader dan de rok.

De 400.000 ton banden die per jaar geproduceerd worden hebben een veel snellere doorlooptijd. Sinds 2002 moeten de fabrikanten zelf zorgen dat het ouwe rubber niet langs de straat ligt.

Niet helemaal gelukt, zo te zien...

Ovniport

2010-09-06T23:15:00.001+02:00

Niet zomaar een rustig pleintje met zicht op zee. Dit onopvallend stukje Frankrijk is de enige officieel goedgekeurde landingsplaats ter wereld voor een OVNI, ofwel een Objet volant non identifié. In 1976 aangelegd nadat de gemeenteraad van Arès, aan de baai van Arcachon, het project van 8000 oude francs met algemene stemmen had goedgekeurd.

Buitenaardse ruimtetuigen worden op een bordje verwelkomd met Que vos atendem totjorn, volgens de locale bevolking een hartelijk welkom. Jean-Guy Perrière, de huidige maire van Arès, is niet van zins de unieke locatie voor andere doelen te bestemmen. Elk jaar trekt de Ovniport zeker 20.000 bezoekers, goed voor nering in sandwich en souvenir. Zo blijf je burgemeester.

Dezer dagen haalde Arès de wereldpers. Na 34 jaar was eindelijk een vliegend object aangetroffen, inclusief levende inhoud. De burgemeester reageerde geheel in stijl: "Il ya un monde inconnu dans cet univers dont les limites sont au-delà de notre compréhension..."